امر مطلقى براى آن موقع است و آيا در بعضى از زياراتى كه خطاب به امام مىگوييم « بايابكم موقن » و يا زنده شدن امام حسين ( ع ) و همبستگى روحش به جسم ، آيا از همان نوع همبستگى روح به جسم در قيامت است يا چيز ديگرى است ؟
استاد : به نظر من سؤالهاى ايشان البته سؤالهايى است كه فى حد ذاته مربوط به موضوع بحث ما به طور كلى هست ولى به بحث امروز ما ( كه دربارهء وضع انسان در فاصلهء مردن تا قيامت از نظر قرآن بود ) مربوط نيست . ما دربارهء آنها جداگانه بايد بحث كنيم كه البته از مشكلات هم هست ، مخصوصا همين مسألهاى كه فرموديد و از قديم هم اين سؤال مطرح بوده كه اگر بنا بشود انسان با بدنش محشور شود ، با كدام بدنش محشور مىشود ؟ همان بدنى كه وقتى مرد با آن بدن مرد يا نه ، با هر چيزى كه اجزاى بدنش بوده ؟ انسان به اندازهء كوه احد - با كم و زيادش - غذا خورده و قسمتى از آن غذا جزء بدنش شده و بعد به شكلى دفع شده است . اگر مجموع موادى را كه جزء بدن انسان شده و از بدنش دفع شده و بعد مواد نو آمده حساب كنند - شايد علماء حساب كرده باشند - هر آدمى هيكل خيلى بزرگى پيدا خواهد كرد كه شايد بزرگترين حيوانات دنيا هم به آن حد نرسد . اين سؤال هست و جواب اين هم جواب آسانى نيست ، ولى جنابعالى به ما اجازه بدهيد كه وقتى به اين مسأله رسيديم ، همان جا جواب اين سؤال را بدهيم .
سؤال دوم هم عين همين سؤال است كه مسألهء « رجعت » كه شيعه مىگويند يا مسألهء زنده شدن « عزير » كه مىگويند ، آيا با همين بدن است يا با بدن ديگرى است ؟
ولى البته اين سادهتر است ، مسألهء « احياء » كه اصلا به قيامت مربوط نيست ، مربوط به چيز ديگرى است .
اما مسألهء رجعت . رجعت مثل قيامت نيست . قيامت از ضروريات اسلام است و اگر كسى منكر قيامت باشد اصلا نمىشود او را مسلمان شمرد و در رديف مسلمانان نيست . مسألهء رجعت به اين شكل نيست ، تازه كسانى كه معتقد هستند مىگويند كه از ضروريات و مسلّمات مذهب شيعه است . از مرحوم آقا شيخ عبد الكريم هم كه راجع به شريعت سنگلجى ( كه منكر رجعت بود ) سؤال كردند ، گويا جواب داده بود : نه ، از ضروريات اسلام نيست ، و شايد گفته بود از ضروريات شيعه هم نيست . ولى البته شايد در علماى شيعه يك نفر ، دو نفر هم نمىشود پيدا كرد كه رجعت را انكار كنند .
آنهايى هم كه قائل به رجعت هستند ، بعضى به سبك محدثين همين طور معتقدند
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 660
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٦٦٠