جغرافيايى و اوضاع و احوال و گرمى آفتاب و اينها در پرورش جسم انسان مفيد است و وضع جسم هم در پرورشهاى مخصوص روح تأثير دارد . اين مانعى ندارد كه بعضى از سرزمينها آمادگى بيشترى داشته باشد براى پروراندن افرادى كه اجمالا استعداد اشراق و الهام دارند . اما اينكه آيا بعضى سرزمينها به كلى عارى بوده و فقط يك نقطه دنيا [ محل ظهور پيامبران ] بوده كه همان سرزمين فلسطين و حجاز و اينها باشد ، سرزمينهاى ديگر دنيا پيغمبر هيچ پرورش نداده ؟ اين را ما با تاريخ نمىتوانيم اثبات كنيم كه همه جا بوده و نمىتوانيم اثبات كنيم كه بعضى جاها قطعا نبوده . قرآن مىگويد :
وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ
( 1 ) در تمام ملتها نذيرى وجود داشته . تاريخ هم نمىتواند ثابت كند كه حتما نبوده . ولى قرآن مىگويد همه جا بوده . منتها ما با تاريخ نمىتوانيم اثبات كنيم كه در فلان سرزمين آيا پيغمبرى ظهور كرده يا نكرده ، اما نمىتوانيم نفى هم بكنيم كه نبوده . قرآن هم به طور كلى مىگويد :
« وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ »
.
- راجع به مسألهء نبوت كه اصولا ما با چه ديدى به انسان و با چه ديدى به سرنوشت انسان نگاه كنيم و نبوت چرا لازم و ضرورى شده ؟ آيا ضرورى بوده يا نبوده ؟ يك ديد اين است كه ما فكر كنيم انسان هم مثل موجودات ديگر ، در هر حال در مرحلهء عالىترى هست و هدف از اين زندگى در اين دنيا آنطور كه بعضى شواهد نشان مىدهد و بعضىها هم معتقدند اين است كه انسان هم با گذشتن از يك مرحلهاى از عمر و يا از تاريخ ، هر دو - هم عمر يك فرد و هم عمر تاريخ - به يك مرحلهء عالىترى برسد و عدهاى از اينها براى زندگى بعدى كه ما « معاد » مىناميم برگزيده بشوند ، آنهايى كه شايد نوع جديدى باشند ، حتى نوع برترى از انسان فعلى كه ما الآن مىشناسيم . براى اين كار لازم بوده كه از تجربيات و آزمايشات زيادى بيرون بيايند و انسان به نيروها ، به ضعف و قدرتهايى هم مجهز است و ما به آن جنبهء صد در صد طبيعى مىدهيم ، منتها نه با نفى خدا ، يعنى خداوند خواسته يك چنين سير تكاملى طى بشود و عدهاى را برگزيده كه در جهان بعدى هم باشند ، منتها اگر از نوع انسان غريزه را به آن قدرتش گرفته بجايش عقلى داده كه تشخيص بدهد . پس آنهايى كه بتوانند عقل را بهتر به كار بيندازند مسلّم زندگى خود را تكامل مىدهند و يك زندگى عالىترى انتخاب مىكنند ، خواه ناخواه جزو برگزيدهها خواهند شد ، جزو
هامش
( 1 ) . فاطر / 24 .