گروه مؤمنين ايمان به غيب دارند ، نماز واقعى و حسابى و كامل بپامىدارند ، انفاق مىكنند ، به مكتبشان كه مكتب الهى است ايمان دارند ، به عالم آخرت يقين دارند . اين گروه موفّقاند و در مسير هدايت پروردگار ، رستگاراناند .
به گروه كافرين كه مىرسد آنها را مثل شاگردى معرّفى مىكند كه معلّم هر كارى كرده با هيچ نصيحتى و با هيچ تنبيهى نتوانسته او را به راه بياورد و آموزش بدهد ، بعد پدرش كه مىآيد معلّم به او مىگويد : ديگر فايدهاى ندارد ، اين يك موجود اصلاح نشدنى است . كفر بعد از عرضه است . اينهايى كه به آنچه به آنها عرضه شد كفر ورزيدند ، نصيحت ديگر فايدهاى به حالشان ندارد :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ . خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
( 1 ) .
به گروه منافقين كه مىرسد اهميّت بيشترى مىدهد ، به دليل اينكه آيات بيشترى دربارهء آنها آمده است . منافقين كسانى هستند كه از مذهب عليه مذهب استفاده مىكنند ؛ يعنى تظاهر به مذهب مىكنند و حال آنكه در باطن ضدّ مذهب هستند :
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ . يُخادِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ ما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَ ما يَشْعُرُونَ
( 2 ) .
اينها در مقام فريب دادن خدا بر مىآيند ، حقيقت را مىخواهند فريب بدهند ، مؤمنين را مىخواهند فريب بدهند . امّا قرآن مىگويد اينها موفّق نيستند ، اينها به خيال خودشان مردم را مىفريبند و نمىفهمند و شعور ندارند .
صوفى نهاد دام و سر حقّه باز كرد * بنياد مكر با فلك حقّهباز كرد
بازى چرخ بشكندش بيضه در كلاه * زيرا كه عرض شعبده با اهل راز كرد
هامش
( 1 ) . بقره / 6 و 7 .
( 2 ) . بقره / 8 و 9 .