راست است ، ولى مقصود از « ربوبيّت » خداوندگارى است نه خدايى . هر صاحب قدرتى خداوندگار آن چيزهايى است كه تحت نفوذ و تصرّف اوست . جناب عبد المطّلب به ابرهه كه به قصد خراب كردن كعبه آمده بود گفت :
انّى ربّ الابل و انّ للبيت ربّا ( 1 ) .
من صاحب شترانم كه براى مطالبهء آنها آمدهام ، امّا خانه خود صاحبى دارد .
ما تعبير بالا را به پيروى از يك حديث معروف كه در مصباح الشّريعة آمده است آورديم . در آن حديث مىگويد : « العبوديّة جوهرة كنهها الرّبوبيّة » يعنى همانا بندگى خدا و پيمودن صراط قرب به حق گوهرى است كه نهايت آن خداوندگارى يعنى قدرت و توانايى است .
بشر همواره در تلاش بوده و هست كه راهى پيدا كند كه بر خود و بر جهان تسلّط يابد . فعلًا به اينكه چه راههايى را براى اين هدف برگزيده و در آن راه كامياب و يا ناكام شده است كارى نداريم . در ميان آن راهها يك راه است كه وضع عجيبى دارد ، از اين نظر كه انسان تنها وقتى از اين راه استفاده مىكند كه چنان هدفى نداشته باشد ، يعنى هدفش كسب قدرت و تسلّط بر جهان نباشد ، بلكه هدفش در نقطهء مقابل اين هدف باشد ، يعنى هدفش « تذلّل » ، « خضوع » ، « فنا » و « نيستى » از خود باشد . آن راه عجيب راه عبوديّت است .
آن كس كه تو را شناخت جان را چه كند ؟ * فرزند و عيال و خانمان را چه كند ؟
ديوانه كنى هر دو جهانش بخشى * ديوانهء تو هر دو جهان را چه كند ؟
مراحل و منازل
ربوبيّت و خداوندگارى و ولايت ، به عبارت ديگر كمال و قدرتى كه در اثر عبوديّت و اخلاص و پرستش واقعى نصيب بشر مىگردد ، منازل و مراحلى دارد :
اوّلين مرحله اين است كه الهامبخش و تسلّطبخش انسان بر نفس خويشتن
هامش
( 1 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 1 .