آفة الدّين ثلاثة : امام جائر ، و مجتهد جاهل ، و عالم فاجر ( 1 ) .
سه چيز آفت دين به شمار مىروند ( و مانند يك آفت كه گياهى يا حيوانى را از پا در مىآورد ، دين را از پا در مىآورند ) : پيشواى ستمگر ، عابد نادان و عالم گناهكار .
بالاتر اينكه در خود قرآن از پيشوايانى ياد شده است كه مردم را به آتش جهنّم دعوت مىكنند و با كلمهء « امام » هم تعبير شده است :
وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ
( 2 ) .
آنان را پيشوايانى قرار دادهايم كه به آتش مىخوانند .
البتّه شك نيست كه غالباً كلمهء « امام » يا « ائمّه » به پيشوايان عادل و صالح اطلاق مىشود و در عرف شيعه كلمهء « امام » بر پيشوايان بر حق و معصوم اطلاق مىشود كه فقط دوازده نفرند .
4 ولاء تصرّف
ولاء تصرّف يا ولاء معنوى بالاترين مراحل ولايت است . ساير اقسام ولايت يا مربوط است به رابطهء قرابتى با رسول اكرم بعلاوهء مقام طهارت و قداست شخصى اهل البيت ، يا مربوط است به صلاحيّت علمى و يا اجتماعى آنها . آنچه به نام ولايت در دو مورد اخير ناميده مىشود از حدود تشريع و قرار داد تجاوز نمىكند گواينكه ريشه و مبنا و فلسفهء اين قرارداد صلاحيّت علمى يا اجتماعى است ؛ امّا ولايت تصرّف يا ولايت معنوى ، نوعى اقتدار و تسلّط فوق العادهء تكوينى است . اوّل بايد ببينيم ولايت تصرّف چه معنى و مفهومى دارد و مقصود معتقدين چيست ؟
هامش
( 1 ) . جامع الصغير ، ج 1 / ص 4 .
( 2 ) . قصص / 41 .