أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوى وَ وَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى وَ وَجَدَكَ عائِلًا فَأَغْنى
( 1 ) .
آيا تو يتيمى نبودى كه خدا به تو پناه داد ؟ گمراه و بىخبر نبودى كه خدا تو را راهنمايى كرد و با خبرت ساخت ؟ تهيدست نبودى كه خداوند تو را بىنياز ساخت ؟
امّا سخن در معلّم است كه لزوماً چى و كى بايد باشد ؟ آيا انسان حتماً بايد از بشر ديگر علم بياموزد ، پس حتما لازم است كليد دانش بشرهاى ديگر را كه نامش « سواد داشتن » است در اختيار داشته باشد ؟ آيا انسان را آن پايه نيست كه مبتكر باشد ؟ آيا انسان نمىتواند بىنياز از انسانهاى ديگر ، كتاب طبيعت و خلقت را مطالعه كند ؟ آيا انسان را آن مقام و درجه نيست كه با غيب و ملكوت اتّصال پيدا كند و خداوند مستقيماً معلّم و هادى او باشد ؟ قرآن كريم دربارهء پيغمبر مىفرمايد :
وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى ، إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى ، عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوى
( 2 ) .
او از هواى نفس سخن نمىگويد ، آنچه مىگويد جز وحى كه به او مىرسد نيست ؛ آنكه داراى نيروهاى زيادى است او را تعليم داده است .
على ( عليه السّلام ) دربارهء رسول اكرم مىفرمايد :
و لقد قرن اللّه به منذ كان فطيما اعظم ملك من ملائكته يسلك به طريق المكارم و محاسن اخلاق العالم ( 3 ) .
از آن زمان كه كودك بود و تازه از شير گرفته شده بود ، خداوند بزرگترين فرشتهء خويش را مأمور و مراقب او قرار داده ، آن فرشته او را در راههاى مكرمت مىبرد و به نيكوترين اخلاق جهان سوق مىداد .
آن طرف كه عشق مىافزود درد * بو حنيفه و شافعى درسى نكرد
عاشقان راشد مدرّس حسن دوست * دفتر و درس و سبقشان روى اوست
خامشاند و نعرهء تكرارشان * مىرود تا عرش و تخت يارشان
هامش
( 1 ) . ضحى / 6 - 8 .
( 2 ) . نجم / 3 - 5 .
( 3 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 190 .