هم براى اداى حقوق فرزندانشان ، و هم براى انتظام دنياشان به صنعت شريف نوشتن و خواندن همّت بگمارند . همين جهت سبب شد كه « نهضت قلم » به وجود آمد ؛ آنچنان نهضتى كه همان مردمى كه افراد باسوادشان انگشت شمار بودند ، آنچنان رو به علم و دانش و خواندن و نوشتن آوردند كه گروهى از آنها در مدينه چند زبان را آموختند و توانستند پيام اسلام را با زبانهاى گوناگون به سراسر جهان ابلاغ نمايند .
در تواريخ مىخوانيم كه اسراى بدر را پيغمبر با گرفتن فديه آزاد كرد . برخى از آنها كه فقير بودند بدون فديه آزاد شدند و برخى كه تعليم خط مىدانستند با آنها قرارداد كرد كه هركدامشان ده نفر از كودكان مدينه را خط نوشتن بياموزانند و آنگاه آزاد شوند ( 1 ) .
آرى ، پيغمبر تا اين حد اصرار داشت كه اين صنعت رايج شود و مسلمانان به دانش و آموختن رو آورند ؛ ولى هيچيك از اينها ايجاب نمىكند كه شخص رسول اكرم نيازى داشته باشد كه براى تعليم و تبليغ مردم از خواندن و نوشتن استفاده كند .
معظم له مىگويد :
« خداوند در اوّل سوره ، از قلم و نوشتن ياد كرده . آيا اين آيات صريح و روشن دليل نيست كه پيغمبر اسلام خواندن و نوشتن مىدانسته و با كتاب و قلم سر و كار داشته ؟ . . . چگونه ممكن است پيغمبر اكرم مردم را به علم و سواد و نوشتن تشويق كند و خودش به خواندن و نوشتن اعتنايى نداشته باشد ، در صورتى كه هميشه در كارها پيش قدم بوده است . » ( 2 )
اين استدلال نيز عجيب است .
البتّه اين آيات دليل بر اين است كه خداوند كه اين آيات را بر بندهاى براى هدايت بندگانش نازل كرده و هم پيغمبر كه اين آيات بر قلب مقدّسش فرود آمده ، ارزش خواندن و نوشتن را براى بشر مىدانستهاند ؛ امّا اين آيات نه دليل بر اين است كه خداوند با خواندن و نوشتن و قلم و كاغذ سر و كار دارد و نه پيغمبر .
مىگويد : « پيغمبر اكرم در همهء دستورها كه مىداده پيش قدم بوده ، چگونه اين
هامش
( 1 ) . تاريخ الخميس ديار بكرى ، ج 1 / ص 395 و السّيرة الحلبيّة ، ج 2 / ص 204 .
( 2 ) . مجلّهء روشنفكر .