مىدهد ، همه سيماهاى مختلف انديشهء واحد ختم رسالت است . . . انديشهء خاتميّت را نبايد به اين معنى گرفت كه سرنوشت نهايى زندگى ، جانشين شدن كامل عقل به جاى عاطفه است . چنين چيزى نه ممكن است نه مطلوب . . . » ( 1 )
دين جاويد
اسلام ضمن اعلام ختم نبوّت ، جاويدان ماندن خويش را اعلام كرد :
حلال محمّد حلال الى يوم القيامة و حرام محمّد حرام الى يوم القيامة ( 2 ) .
پرسروصداترين پرسشها و ايرادها در اطراف همين موضوع است . مىگويند :
مگر ممكن است چيزى جاويد بماند ؟ ! همه چيز در جهان بر ضدّ جاويد ماندن است ؛ اساسىترين اصل اين جهان اصل تغيير و تحوّل است ؛ تنها يك چيز جاودانى است ، آن اينكه هيچ چيز جاودانى نيست .
منكران جاويد ماندن ، گاهى به سخنان خود رنگ فلسفى مىدهند و قانون تغيير و تحوّل را كه قانون عمومى طبيعت است دليل مىآورند .
اگر به اين مسأله صرفاً از اين جنبه بنگريم جواب ايراد روشن است : آن چيزى كه همواره در تغيير و تحوّل است ، مادّه و تركيبات مادّى جهان است ، امّا قوانين و نظامات - خواه نظامات طبيعى و يا نظامات اجتماعى منطبق بر نواميس طبيعى - مشمول اين قانون نمىباشند . ستارگان و منظومههاى شمسى پديد مىآيند و پس از چندى فرسوده و فانى مىگردند ، امّا قانون جاذبه همچنان پاىبرجاست ؛ گياهان و جانوران زاده مىشوند و مىزيند و مىميرند ، ولى قوانين زيستشناسى همچنان زنده است .
همچنين است حال انسانها و قانون زندگى آنها ؛ انسانها از آن جمله شخص پيغمبر مىميرد ، ولى قانون آسمانى او زنده است .
مصطفى را وعده داد الطاف حق * گر بميرى تو نميرد اين سبق
هامش
( 1 ) . احياى فكر دينى در اسلام ، ص 145 .
( 2 ) . اصول كافى ، ج 2 / ص 17 .