بكارد و گل بچيند ، حنظل بكارد و درخت خرما سبز شود ، محال است كه انسان در دنيا انديشهء بد ، خلق و خوى بد ، عمل و كردار بد داشته باشد و در آخرت سود بگيرد .
تجسّم و جاودانگى اعمال و مكتسبات انسان
از قرآن كريم و اخبار و روايات پيشوايان دينى چنين استنباط مىشود كه نه تنها انسان باقى است و جاويد مىماند ، اعمال و آثار انسان نيز به نحوى ضبط و نگهدارى مىشود و از بين نمىرود و انسان در نشئهء قيامت تمام اعمال و آثار گذشتهء خود را « مصوّر » و « مجسّم » مىبيند و مشاهده مىكند . اعمال و آثار خوب با صورتهاى بسيار زيبا و جالب و لذتبخش تجسّم مىيابند و به صورت كانون لذّت و بهجت در مىآيند ، و امّا آثار بد انسان با صورتهاى بسيار زشت و وحشتزا و مهيب و موذى تجسّم مىيابند و به صورت كانون درد و رنج و عذاب در مىآيند ( 1 ) .
در اينجا به ذكر سه آيه از قرآن مجيد و دو حديث از رسول اكرم ( ص ) اكتفا مىكنيم . امّا آيات :
1 .
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ ، تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً
( 2 ) .
روزى كه انسان هر كار نيك خويش را حاضر شده مىبيند و همچنين هر كار بد خود را ، و دوست مىدارد كه اى كاش ميان او و كار بدش فاصلهء زيادى مىبود .
اين آيه صراحت دارد كه انسان عين اين كارهاى نيك خويش را به صورت مطلوب و محبوب مىبيند و عين كارهاى بد خويش را مصوّر شده به صورتهايى مىبيند كه سخت از آنها نفرت و وحشت پيدا مىكند و دوست مىدارد از آنها فرار كند يا آنها را از او دور كنند امّا آنجا جاى فرار و يا جدا كردن عمل انسان از انسان نيست ،
هامش
( 1 ) . راجع به اينكه نعيم و جحيم اخروى چيزى جز صور ملكوتى اعمال نيست رجوع شود به كتاب عدل الهى ، بحث معاد .
( 2 ) . آل عمران / 30 .