به آنها رو كرده ، گفت : ما آنچه را خداوند به ما وعده داده بود محقّق يافتيم ، آيا شما نيز وعدههاى راست خدا را به درستى دريافتيد ؟ بعضى از اصحاب گفتند : يا رسول اللّه ! شما با كشتهشدگان و مردگان سخن مىگوييد ! مگر اينها سخن شما را درك مىكنند ؟ ! فرمود : آنها اكنون از شما شنواترند .
از اين حديث و امثال آن استفاده مىشود كه با آنكه با مرگ ميان جسم و جان جدايى واقع مىشود ، روح علاقهء خود را با بدن كه سالها با او متّحد بوده و زيست كرده بكلّى قطع نمىكند .
امام حسين ( عليه السّلام ) در روز دهم محرّم پس از آنكه نماز صبح را با اصحاب به جماعت خواند ، برگشت و خطابهء كوتاهى براى اصحاب و ياران ايراد كرد . در آن خطابه چنين گفت :
« اندكى صبر و استقامت ، مرگ جز پلى نيست كه شما را از ساحل درد و رنج به ساحل سعادت و كرامت و بهشتهاى وسيع عبور مىدهد . » ( 1 )
در حديث است كه :
« مردم خوابند ، همينكه مىميرند بيدار مىشوند . » ( 2 )
مقصود اين است كه درجهء حيات بعد از مردن از پيش از مردن كاملتر و بالاتر است . همانطور كه انسان در حال خواب از درجهء درك و احساس ضعيفى برخوردار است ، حالتى نيمه زنده و نيمه مرده دارد و هنگام بيدارى آن حيات كاملتر مىشود ، همچنين حالت حيات انسان در دنيا نسبت به حيات برزخى درجهاى ضعيفتر است و با انتقال انسان به عالم برزخ كاملتر مىگردد .
لازم است دو نكته را در اينجا يادآورى كنيم :
الف . مطابق آنچه از روايات و اخبار پيشوايان دين رسيده است در عالم برزخ فقط مسائلى كه انسان بايد بدانها اعتقاد و ايمان داشته باشد مورد پرسش و رسيدگى واقع مىشود ، رسيدگى به ساير مسائل موكول به قيامت است .
هامش
( 1 ) . معانى الاخبار ، ج 3 / ص 289 . اعتقادات صدوق ، باب يازدهم .
( 2 ) . المحجّة البيضاء ، ج 7 / ص 42 .