عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ
( 1 ) .
گمان مبر آنان كه در راه خدا كشته شدهاند مردهاند ، بلكه نزد پروردگار خويش زندهاند و روزى داده مىشوند ، بدانچه خدا از فضل و رحمت خويش به آنها عنايت كرده شادماناند و آرزو مىكنند كه بشارت شهادت دوستان دنياشان به آنها برسد تا آنها را با خود در اين شهادت شريك ببينند .
وَ حاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذابِ النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ
( 2 ) .
عذاب ناراحتكننده ، آتش ، بر فرعونيان احاطه كرد ، هر بامداد و شامگاه بر آن عرضه مىشوند . آنگاه كه قيامت بپاشود ( گفته مىشود ) فرعونيان را در شديدترين عذاب داخل نماييد .
اين آيهء كريمه دو نوع عذاب براى فرعونيان ذكر مىكند : يكى قبل از قيامت كه ز آن به « سوء العذاب » تعبير شده است و آن اين است كه روزى دو بار بر آتش عرضه شوند بدون آنكه وارد آن گردند ، دوّم بعد از قيامت كه از آن به « اشدّ العذاب » تعبير شده است كه فرمان مىرسد كه آنها را داخل آتش نماييد . در مورد عذاب اوّل ، از بامداد و شامگاه نام برده شده است بر خلاف عذاب دوم . همانطور كه امير المؤمنين على ( عليه السّلام ) در توضيح و تفسير اين آيه فرموده است ، بدين جهت است كه عذاب اوّل مربوط است به عالم برزخ و در عالم برزخ به تبع عالم دنيا صبح و شام و هفته و ماه و سال هست ، بر خلاف عذاب دوم كه مربوط به عالم قيامت است و در آنجا صبح و شام و هفته و ماه و غيره وجود ندارد .
در روايات و اخبارى كه از رسول اكرم ( ص ) و امير المؤمنين على ( عليه السّلام ) و ساير ائمّهء اطهار ( عليهم السّلام ) رسيده است ، دربارهء عالم برزخ و حيات اهل ايمان و اهل مصيبت در اين دوره ، فراوان تأكيد شده است .
رسول خدا در جنگ بدر پس از فتح مسلمين و كشته شدن گروهى از سران متكبّران قريش و انداختن بدنهاى آنها در يك چاه حوالى بدر ، سر به درون چاه برد و
هامش
( 1 ) . آل عمران / 169 و 170 .
( 2 ) . مؤمن / 45 و 46 .