قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قالَ يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ . بِما غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ
( 1 ) .
( پس از مرگ ) به او گفته شد : داخل بهشت شو ! او گفت : اى كاش مردم من كه سخن مرا نشنيدند اكنون مىدانستند كه چگونه پروردگارم مرا آمرزيد و مرا جزء بندگان مكرّم خويش قرار داد .
در آيات قبل از اين آيه جريان محاورهء اين مرد مؤمن ( مؤمن آل يس ) با قومش نقل شده كه مردم را به پيروى رسولانى كه در شهر انطاكيّه مردم را به ترك پرستش غير خدا و پرستش مخلصانهء خدا مىخواندند دعوت مىكند و سپس ايمان و اعتقاد خويش را اظهار مىدارد و از آنها مىخواهد كه سخن او را بشنوند و به راه او بروند .
در اين آيات مىگويد : ولى آن مردم سخن او را نشنيدند تا آنگاه كه او به جهان ديگر رفت . در آن جهان در حالى كه مغفرت و كرامت الهى را دربارهء خويشتن مشاهده كرد ، آرزو كرد كه اى كاش قوم من كه هنوز در دنيايند از وضع سعادتمندانهء من در اين جهان آگاه مىشدند . بديهى است كه همهء اين جريانها قبل از قيامت كبرى است ، زيرا در قيامت كبرى همهء اوّلين و آخرين جمعاند و كسى در روى زمين باقى نيست .
ضمنا اين نكته را بايد بدانيم كه آنچه پس از مرگ براى اهل سعادت آماده شده ، بهشتهاست نه بهشت ، يعنى انواع بهشتهاست . بهشتها در آخرت به حسب مقامات قرب الهى متفاوتاند . بعلاوه همانطور كه در اخبار و روايات اهل بيت ( عليهم السّلام ) رسيده است بعضى از اين بهشتها مربوط به عالم برزخ است نه عالم قيامت . علىهذا اينكه در دو آيهء فوق كلمهء بهشت آمده است نبايد سبب اشتباه شود كه مربوط به قيامت است .
3 . دستهء سوّم آياتى است كه در آن آيات سخنى از گفت و شنود فرشتگان با انسانها در ميان نيست بلكه مستقيما از حيات انسانهاى سعادتمند و نيكوكار يا انسانهاى بىسعادت و بدكار و تنعّم دستهء اوّل و عذاب و رنج دستهء دوّم در فاصلهء مرگ و قيامت ياد شده است . دو آيهء ذيل از اين گونه است :
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ . فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ
هامش
( 1 ) . يس / 26 و 27 .