وَ لِلْمُؤْمِنِينَ
( 1 ) .
آنجا كه پيغمبر اكرم مىفرمايد : شَرَفُ الْمَرْءِ قِيامُهُ بِاللَّيْلِ ، وَ عِزُّهُ اسْتغْناؤُهُ عَنِ النّاسِ ( 2 ) يا على ( ع ) به يارانش در صفّين مىفرمايد : الْحَياةُ فى مَوْتِكُمْ قاهِرينَ وَ الْمَوْتُ فى حَياتِكُمْ مَقْهورينَ ( 3 ) يا حسين بن على ( ع ) مىفرمايد : لا أرَى الْمَوْتَ إلّا سَعَادَةً ، وَ الْحَيوةَ مَعَ الظّالمينَ إلّا بَرَماً ( 4 ) يا مىفرمايد : هَيْهاتَ مِنَّا الذِّلَّةُ ، ( 5 ) تكيه بر اهرم حسّ كرامت و شرافت ذاتى انسان است كه در هر انسانى بالفطره وجود دارد .
در درجهء سوّم ، آگاهى به حقوق و مسئوليّتهاى اجتماعى است . در قرآن به مواردى بر مىخوريم كه با تكيه بر حقوق از دست رفتهء ديگران و يا حقوق از دست رفتهء خود ، مىخواهد حركت بيافريند :
وَ ما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيراً
( 6 ) .
چه مىشود شما را ؟ چرا نمىجنگيد در راه خدا و در راه خوارشمردگان از مردان و زنان و كودكانى كه مىگويند : پروردگارا ! ما را از اين شهر ستمگران بيرون بر و به لطف و عنايت خودت براى ما سرپرست و ياور بفرست .
در اين آيهء كريمه براى تحريك به جهاد بر دو ارزش روحى تكيه شده است : يكى اينكه راه ، راه خداست ، ديگر اينكه انسانهاى بيچاره و بىپناهى در چنگال ستمگران گرفتار ماندهاند . در سورهء حجّ مىفرمايد :
أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ . الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ
هامش
( 1 ) . عزّت ، خاصّ خدا و پيامبرش و مؤمنان است ( منافقون / 8 ) .
( 2 ) . شرافت مرد ، شب زندهدارى او و عزّتش بىنيازى از مردم است ( كافى ، ج 2 / ص 148 ) .
( 3 ) . زندگى در اين است كه بميريد امّا پيروز ، مرگ در اين است كه بمانيد و زير دست ( نهج البلاغه ، خطبهء 51 ) .
( 4 ) . من مرگ راى جز سعادت و زندگى با ستمكاران راى جز رنج نمىبينم ( بحار الانوار ، ج 44 / ص 381 ) .
( 5 ) . ذلّت از ساحت ما به دور است ( لهوف / ص 41 ) .
( 6 ) . نساء / 75 .