كجا و تن آسانى و تنپرورى كجا ؟
نفسپرورى و شهوتپرستى كه در اسلام محكوم است ، همان طورى كه بر ضدّ روحپرورى است و موجب بيمارى روح و روان مىگردد ، بر ضدّ بهداشت و پرورش صحيح جسم نيز هست و منجر به بيمارى جسمى مىگردد ، زيرا نفسپرورى و شهوتپرستى منجر به افراطكارىها مىشود و افراطكارىها منشأ اختلالات اساسى در جهازات بدنى .
پرورش روح
پرورش عقل و فكر و كسب استقلال فكرى و مبارزه با امورى كه بر ضدّ استقلال عقل است از قبيل تقليد از نياكان ، از اكابر و چشم پركنها ، از رفتار اكثريّت و امثال اينها مورد عنايت شديد اسلام است .
پرورش اراده و كسب مالكيّت بر نفس و آزادى معنوى از حكومت مطلقهء ميلها مبناى بسيارى از عبادت اسلامى و ساير تعليمات اسلامى است . پرورش حسّ حقيقتجويى و علم طلبى ، پرورش عواطف اخلاقى ، پرورش حسّ جمال و زيبايى ، پرورش حسّ پرستش ، هر كدام به نوبهء خود مورد توجّه عميق اسلام است .
نقش مؤثّر انسان در ساختن آيندهء خويش
موجودات جهان تقسيم مىشوند به جاندار و بيجان . موجودات بيجان هيچ گونه نقشى در ساختن خويش ندارند . آب و آتش و سنگ و خاك بيجاناند و هيچ نقشى در تكوين و يا تكميل خويش ندارند ، بلكه صرفا تحت تأثير عوامل خارجى تكوين مىيابند و تحت تأثير همان عوامل احيانا نوعى كمال كسب مىكنند . از اين موجودات هيچ گونه تلاشى و فعّاليّتى در جهت ساختن يا پرداختن به خود مشاهده نمىشود . ولى [ از ] جانداران ، مانند گياه و حيوان و انسان ، يك سلسله تلاشها در جهت حفظ و صيانت خود از آفات و در جهت جذب موادّ ديگر و در جهت توليد مثل مشاهده مىشود .
در گياهان يك سلسله قواى طبيعى وجود دارد كه در ساختن آيندهء آنها مؤثّر