« او مجادلهگرترين مخلوق است . » ( 1 )
« او حريص آفريده شده است . » ( 2 )
« اگر بدى به او رسد جزعكننده است و اگر نعمت به او رسد بخلكننده است . » ( 3 )
زشت يا زيبا ؟
چگونه است ؟ آيا انسان از نظر قرآن يك موجود زشت و زيباست ، آن هم زشت زشت و زيباى زيبا ؟
آيا انسان يك موجود دو سرشتش است : نيمى از سرشتش نور است و نيمى ظلمت ؟ چگونه است كه قرآن ، هم او را منتها درجه مدح مىكند و هم منتها درجه مذمّت ؟ ! حقيقت اين است كه اين مدح و ذمّ ، از آن نيست كه انسان يك موجود دو سرشتى است : نيمى از سرشتش ستودنى است و نيم ديگر نكوهيدنى ، نظر قرآن به اين است كه انسان همهء كمالات را بالقوّه دارد و بايد آنها را به فعليّت برساند و اين خود اوست كه بايد سازنده و معمار خويشتن باشد . شرط اصلى وصول انسان به كمالاتى كه بالقوّه دارد « ايمان » است . از ايمان ، تقوا و عمل صالح و كوشش در راه خدا برمىخيزد . به وسيلهء ايمان است كه علم از صورت يك ابزار ناروا در دست نفس امّاره خارج مىشود و به صورت يك ابزار مفيد در مىآيد .
پس انسان حقيقى كه خليفة اللّه است ، مسجود ملائكه است ، همه چيز براى اوست و بالأخره دارندهء همهء كمالات انسانى است ، انسان بعلاوهء ايمان است نه انسان منهاى ايمان . انسان منهاى ايمان ، كاستى گرفته و ناقص است . چنين انسانى حريص است ، خونريز است ، بخيل و ممسك است ، كافر است ، از حيوان پستتر است .
در قرآن آياتى آمده است كه روشن مىكند انسان ممدوح چه انسانى است و انسان مذموم چه انسانى است . از اين آيات استنباط مىشود كه انسان فاقد ايمان و
هامش
( 1 ) . كهف / 54 .
( 2 ) و 3 . معارج / 19 - 21 .