23 . در آمد بر پايهء مصلحت نه مطلوبيّت : معمولا ريشهء ارزش و ماليّت را مطلوبيّت و تمايلات مردم مىدانند و براى مشروع بودن كارى ، قرار داشتن آن كار در جهت خواستههاى عموم را كافى مىشمارند . ولى اسلام مطلوبيّت و كشش تمايلات را براى اعتبار ماليّت چيزى و مشروع شمردن كار افراد كافى نمىداند ، مطابقت با مصلحت را شرط لازم ماليّت در عرف شرع و مشروعيّت كار مىشمارد ، يعنى اسلام منبع مشروع درآمد را صرف تمايلات مردم نمىشمارد ، بلكه علاوه بر زمينهء تمايلات و مطلوبيّت ، موافقت با مصلحت را نيز شرط مىداند . به عبارت ديگر ، اسلام وجود تقاضا را براى مشروعيّت عرضه كافى نمىداند . از اينرو در اسلام پارهاى از كار و كسبها « مكاسب محرّمه » خوانده شده است . مكاسب محرّمه چند نوع است :
الف . مبادلهء موجبات اغراء به جهل و تثبيت نادانيها : چيزهايى كه سبب مىشود عملا مردم به جهل و انحراف فكرى و عقيدهاى تشويق شوند حرام است ، هر چند تقاضا به قدر كافى وجود داشته باشد ، از اينرو بتفروشى ، صليبفروشى ، تدليس ماشطه ( آرايش زنان براى فريب خواستگاران ) ، مدح كسى كه استحقاق مدح ندارد ، كهانت و غيبگويى حرام است و تحصيل درآمد از اين طرق ممنوع است .
ب . مبادلهء موجبات اضلال و اغفال : خريدوفروش كتابها ، فيلمها ، و يا هر عملى كه به نحوى ضلالت و گمراهى جامعه را ايجاب كند ، حرام و نامشروع است .
ج . كارى كه موجب تقويت دشمن شود : تحصيل درآمد از يكى از طرقى كه موجب تقويت بنيهء دشمن از جنبهء نظامى يا اقتصادى يا فرهنگى و اطّلاعاتى و تضعيف جبههء اسلامى شود ، خواه به صورت فروش اسلحه يا فروش ساير امور مورد نياز باشد كه عملا اثر مزبور را داشته باشد ، حرام و ممنوع است . فروش نسخ ناياب كتب خطّى از اين قبيل است .
د . تحصيل درآمد از طريق امور زيانبار به حال فرد يا جامعه : درآمد از طريق مشروبفروشى ، آلات قمارفروشى ، و همچنين درآمد از طريق فروش
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 246
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٤٦