بگذارند و تا امروز كه چهارده قرن تقريباً از آن زمان مىگذرد ، كمتر افرادى در شرق و غرب عالم پيدا شدهاند كه توانسته باشند بين اين دو عقيده فرق بگذارند .
سرچشمهء اصلى
سرچشمهء اصلى اين نوع تعليم كه بشر را در عين اعتقاد به قضا و قدر ، به تسلّط او بر سرنوشت نيز معتقد مىكند ، قرآن كريم است . قرآن كريم از قضاهاى متعدّد نام مىبرد :
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ثُمَّ قَضى أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ
( 1 ) .
اوست كه شما را از گل آفريد و اجلى معيّن كرد و اجل نام برده شده در نزد خود اوست .
قرآن كريم در عين اينكه از لوح محفوظ و كتاب ازلى و تقدير گذشته دم مىزند و مىگويد :
« وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ »
، يا مىگويد :
« ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها »
، در عين حال مىگويد :
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
( 2 ) .
خداوند هر روز دست در كارى است .
از رسول خدا ( ص ) سؤال شد : « أ نحن فى امر فرغ منه ام فى امر مستأنف ؟ » ( آيا ما به كارهايى سرگرميم كه خداوند از آنها فارغ شده است ، يا آنكه پس از اين ، تكليف آنها روشن مىشود ؟ ) فرمود : « فى امر فرغ منه و فى امر مستأنف » ( 3 ) ( شما به كارهايى سرگرميد كه هم خداوند از آنها فارغ شده و هم فارغ نشده است ) .
هامش
( 1 ) . انعام / 2 .
( 2 ) . رحمن / 29 .
( 3 ) . شرح اصول كافى ملا صدرا ، ذيل حديث 394 .