بهشت و جهنّم ، دو غايت سير معنوى انسان است . در آن جهان هر كسى خود را در غايت مسير خود مىبيند ، يكى بالا است و ديگرى پايين ، يكى اعلا علّيّين است و ديگرى اسفل سافلين .
إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ
( 1 ) .
إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ
( 2 ) .
چگونه ممكن است كسى به سوى مقصدى حركت نكند و يا به سوى مقصدى ضدّ آن مقصد حركت كند و آنگاه به آن مقصد برسد ؟ ! حركت به سوى عليين ، فرع آهنگ و ارادهء رسيدن به آن است ، و آهنگ و اراده ، فرع معرفت و اعتقاد از يك طرف ، و تمكين و تسليم از طرف ديگر است . از آنكه به چنين مقصدى اعتقاد ندارد يا تمكين و تسليم ندارد و بالاخره رغبتى به آن ندارد و به انگيزهء رسيدن به آنجا كوچكترين گامى برنمىدارد چگونه مىتوان توقع داشت كه سر از آنجا در بياورد ؟ بىشك هر راهى به مقصد خودش منتهى مىگردد ؛ تا مقصد خدا نباشد به خدا منتهى نمىگردد .
قرآن كريم مىفرمايد :
مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ عَجَّلْنا لَهُ فِيها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاها مَذْمُوماً مَدْحُوراً . وَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَ وَ سَعى لَها سَعْيَها وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ كانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُوراً
( 3 ) .
« هر كس ( فقط ) طالب دنياى نقد باشد ، آن مقدار كه بخواهيم به آنان كه بخواهيم مىدهيم ، سپس براى وى جهنم را قرار دادهايم كه نكوهيده و رانده شده وارد آن مىگردد . و هر كس خواهان آخرت باشد و كوشش شايستهء آن را انجام دهد ، پس كوشش آنان مورد قدردانى قرار خواهد گرفت . »
يعنى اگر كسى سطح فكرش از دنيا بالاتر نباشد و هدفى عالىتر از دنيا نداشته باشد ، محال است كه به هدف عالى اخروى نائل گردد ؛ ولى لطف و كرم ما و خدايى ما ايجاب مىكند كه از همان هدف دنيايى كه خواهان آن است به او بهرهاى بدهيم .
هامش
( 1 ) . مطفّفين / 18
( 2 ) . مطفّفين / 7
( 3 ) . اسراء / 18 - 19