امير المؤمنين على ( ع ) در يكى از نامههاى خود كه به عثمان بن حنيف ، فرماندار خويش در بصره نوشتهاند اين قانون بيولوژيك را گوشزد مىكنند كه : در ناز و نعمت زيستن و از سختيها دورى گزيدن ، موجب ضعف و ناتوانى مىگردد ، و برعكس ، زندگى كردن در شرايط دشوار و ناهموار ، آدمى را نيرومند و چابك مىسازد و جوهر هستى او را آبديده و توانا مىگرداند . اين پيشواى بزرگ در اين نامه ، فرماندار خود را نكوهش مىكند كه چرا در مجالس شبنشينى اشراف شركت كرده و در محفلى كه بينوايان را در خود نپذيرفته و تنها ثروتمندان را در خود جاى داده است گام نهاده است ؛ و به همين مناسبت زندگى سادهء خويش را شرح مىدهد و از پيروان خود و مخصوصاً اعضاى دولت خود مىخواهد كه به شيوهء او تأسّى جويند .
آنگاه براى اينكه راه بهانهجوئى را ببندد توضيح مىدهد كه شرايط ناهموار و تغذيهء ساده ، از نيروى انسان نمىكاهد و قدرت را تضعيف نمىكند . درختان بيابانى كه از مراقبت و رسيدگى مرتّب باغبان محروم مىباشند ، چوب محكمتر و دوام بيشترى دارند ، برعكس ، درختان باغستانها كه دائماً مراقبت شدهاند و باغبان به آنها رسيدگى كرده است ، نازك پوست تر و بىدوامترند :
ألا و إنّ الشّجرة البرّيّة اصلب عودا ، و الرّوائع الخضرة ارق جلودا ، و النّباتات البدويّة اقوى و قودا و ابطأ خمودا ( 1 ) .
خداوند متعال در قرآن كريم مىفرمايد :
وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ
( 2 ) .
« حتما شما را با اندكى از ترس ، گرسنگى و آفت در مالها و جانها و ميوهها مىآزماييم ، و مردان صبور و با استقامت را مژده بده »
يعنى بلاها و گرفتاريها براى كسانى كه مقاومت مىكنند و ايستادگى نشان مىدهند ، سودمند است و اثرات نيكى در آنان به وجود مىآورد ، لذا در چنين وضعى بايد به آنان مژده داد .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، نامهء 45
( 2 ) . بقره / 155