اجتماع يا فرد ؟
دانشمندان تحت عنوان « اصالت فرد يا اجتماع » بحثى دارند كه آيا فرد ، اصل است يا جامعه ؟ گاهى از جنبهء فلسفى بحث مىشود و منظور اين است كه آيا فرد ، امر حقيقى است و جامعه امر اعتبارى و انتزاعى ؟ يا برعكس ، جامعه امر حقيقى است و فرد ، امر اعتبارى و انتزاعى ؟ البته در اينجا بالخصوص شقّ سوم هم قابل فرض است و آن اينكه هر دو اصيل و حقيقى باشند و به نظر ما اين شق ، تنها شقّ صحيح است ؛ و گاهى از جنبه حقوقى و « فلسفهء قانون » بحث مىشود و منظور اين است كه آيا هدف قانون بايد « سعادت فرد » باشد يا « قدرت اجتماع » ؟ طرفداران اصالت فرد مىگويند قانونگذار بايد تا جايى كه ممكن است آسايش و رفاه و تنعّم و آزادى افراد را در نظر بگيرد ، خوشبختى فرد در درجهء اول اهميت قرار دارد ، نبايد به بهانهء مصالح جامعه ، خوشى و سعادت افراد را سلب كرد مگر در جايى كه خطر اضمحلال و متلاشى شدن اجتماع در ميان باشد ؛ تنها در چنين موردى است كه مصلحت اجتماع را بايد بر مصلحت فرد مقدّم داشت ، زيرا اگر اجتماع متلاشى شود فرد هم قهراً از بين مىرود ، و در حقيقت اينجا نيز حال فرد و مصلحت او رعايت شده است . اما طرفداران اصالت اجتماع مىگويند : آنچه در درجهء اول اهميت قرار دارد نيرومندى و سربلندى جامعه است ، قانونگذاران و سياستمداران بايد نيرومندى و سربلندى و عزّت اجتماع را وجههء همّت خويش سازند . افتخارات فرد ، آسايش و خوشى فرد ، سعادت و نيكبختى فرد ، آزادى فرد و هر چه كه مربوط به فرد است بايد فداى جامعه گردد ، جامعه بايد سربلند گردد و لو آن كه همهء افراد آن در رنج و بدبختى بسربرند .
براى مقايسهء اين دو سيستم فكرى ، بودجهء دولتى كشور را در نظر مىگيريم . اگر زمامداران كشور ، اصالت فردى فكر كنند سعى خواهند كرد كه بودجهء كشور خود را به برنامههايى اختصاص دهند كه عهدهدار آسايش افراد ملت و بهبود اقتصاد عموم مردم كشور گردد و لو آنكه آهنگ پيشرفت جامعه كند گردد ؛ ولى اگر اصالت اجتماعى بينديشند ، به احتياجات افراد توجه نكرده ، سعى مىكنند برنامههايى طرح كنند كه هر چه بيشتر زمينهء پيشرفت اجتماع را در آينده و موجبات سربلندى اجتماع را در ميان ساير اجتماعها تأمين كند . برنامههاى پرواز در فضا كه كشورهاى مقتدر جهان دارند ناشى از اين طرز تفكر است . چنان كه مىدانيم اين برنامهها بر برنامههاى بهداشتى ، آموزش عمومى و تربيتى تقدّم يافته است . براى طرّاحان اين برنامهها مهم نيست كه