روگردان مىشوند ؛ همچنانكه اگر كوهستانها و سرزمينهاى مرتفع نبود سرزمين دشت نبود و آب از بالا به پايين سرازير نمىشد .
در حقيقت ، جاذبهء زيبارويان از دافعهء زشت رويان نيرو مىگيرد . جادوگرى و افسونگرى زيبايى از صدقهء سر بىفروغى زشتى است . زشتها بزرگترين حق را بر گردن زيباها دارند . اگر زشتها نبودند زيباها جلوه و رونق نداشتند . اينان معنا و مفهوم خود را از آنان گرفتهاند . اگر همه يكسان بودند نه تحرّكى بود و نه كششى و نه جنبشى و نه عشقى و نه غزلى و نه دردى و نه آهى و نه سوزى و نه گدازى و نه گرمى و حرارتى .
اين يك پندار خام است كه گفته مىشود اگر در جهان همه چيز يكسان بود ، جهان بهتر بود . گمان مىكنند كه مقتضاى عدل و حكمت اين است كه همهء اشياء همسطح باشند ، و حال آنكه فقط در همسطح بودن است كه همهء خوبيها و زيباييها و همهء جوش و خروشها و همهء تحرّكها و جنبشها و نقل و انتقالها و سير و تكاملها نابود مىگردد .
اگر كوه و درّه ، همسطح بودند ديگر نه كوهى وجود داشت و نه درهاى . اگر نشيب نبود فرازى هم نبود . اگر معاويه نمىبود ، علىّ بن ابى طالب با آن همه شكوه و حسن وجود نمىداشت . « در كارخانهء عشق از كفر ناگزير است » .
البته نبايد تصور كرد كه صانع حكيم براى آنكه نظام موجود نظام احسن بشود ، موجوداتى كه براى همهء آنها على السّويّه ممكن بوده است كه زيبا يا زشت باشند ، و او براى آنكه نظرش به كل و مجموع بوده است ، يكى را كه ممكن بود زيبا باشد زشت قرار داد و ديگرى را كه ممكن بود زشت باشد زيبا قرار داد و با قيد قرعه و يا يك ارادهء گزافمآبانه هر يك از آنها را براى پست خود انتخاب كرد .
قبلًا گفتيم كه نظام جهان ، چه از نظر طولى و چه از نظر عرضى ، يك نظام ضرورى است . خداوند متعال به هر موجودى همان وجود و همان اندازه از كمال و زيبايى را مىدهد كه مىتواند بپذيرد ، نقصانات از ناحيهء ذات خود آنها است نه از ناحيهء فيض بارى تعالى .
معنى اينكه زشتى مثلًا فلان فايده را دارد اين نيست كه فلان شخص كه ممكن بود زيبا باشد مخصوصاً زشت آفريده شد تا ارزش زيبايى فلان شخص ديگر روشن شود تا گفته شود كه چرا كار برعكس نشد ؟ بلكه معنيش اين است كه در عين اينكه هر موجودى حد اكثر كمال و جمالى كه برايش ممكن بوده دريافت كرده است ، آثار نيكى هم بر اين اختلاف مترتّب است ، از قبيل ارزش يافتن زيبايى ، پيدايش جذبه و تحرّك و غيره . تشبيهى كه اكنون ذكر مىكنيم شايد مطلب را روشنتر كند .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 168
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٦٨