به آن ، خاصيت دو قائمه داشتن ، و به اين ، خاصيت چهار قائمه داشتن را اعطا كردهاند . لهذا اين پرسش جا ندارد كه چرا به مثلث ستم كردهاند و خاصيت چهار قائمه را ندادهاند . نه ، مثلث جز همان خاصيت معيّن را نمىتواند داشته باشد ، مثلث را كسى مثلث نكرده است ، يعنى چنين نيست كه مثلث قبلًا در وضع ديگرى بوده و خواصى ديگر داشته است و كسى آمده او را تبديل به مثلث كرده است ؛ و يا مثلث و مربع و غيره در يك مرحله از مراحل هستى خود و در يك مرتبه از مراتب واقعيت خود فاقد همهء خواص بودهاند و بعد يك قدرت قاهرهاى آمده است و اين خواص را ميان آنها تقسيم كرده است و دلش خواسته كه به مجموع زواياى مثلث خاصيت تساوى با دو قائمه را بدهد و به مجموع زواياى مربع خاصيت تساوى با چهار قائمه را ، تا اين پرسش پيش آيد كه چرا تبعيض شده است ؟ و مثلث به زبان حال ، اعتراض كند كه به من جفا شده و بايد به من هم خاصيتى مانند خاصيت مربع داده مىشد .
تفاوت موجودات جهان نيز همينطور است . اينكه جمادات ، رشد و درك ندارند و گياهان رشد دارند و درك ندارند و حيوان ، هم رشد دارد و هم درك دارد ، ذاتى مرتبهء وجود جماد و نبات و حيوان است ، نه آنكه همه اول يكسان بودهاند ، و بعد آفريدگار به يكى خاصيت درك و رشد را داده است و به ديگرى هيچكدام را نداده است و به سومى يكى را داده و يكى را نداده است . بو على سينا جملهء معروفى دارد كه مبيّن همين حقيقت است . وى گفته است :
ما جعل اللّه المشمشة مشمشة بل اوجدها .
« خدا زردآلو را زردآلو نكرده است ، بلكه زردآلو را ايجاد كرده است . »
زردآلو براى مثال ذكر شده است ، منظور ، همهء موجودات است . خدا اشياء را آفريده است و آنها ذاتاً اختلاف دارند . خدا زردآلو را آفريده ، سيب را آفريده ، انار را آفريده و هكذا ، ولى چنين نبوده كه قبلًا همهء آنها يكنواخت بودهاند و خدا بين آنها اختلاف برقرار ساخته است .
خدا زمان را آفريده است . زمان خاصيت معيّنى دارد ، گذشته و حال و آينده در آن هست . خدا زمان را چگونه آفريد ؟ آيا اول زمان را مانند يك گلولهء نخ به صورت يك مجموعه كه همهء اجزاء آن با هم است آفريده و سپس آن را كش داده و باز كرده و به صورت فعلى در آورده است ؟ و نيز جسم را آفريد . آيا اول جسم را بدون كشش و امتداد و حجم آفريد و بعد به آن ، كشش و حجم داد ؟ يا آفريدن جسم مساوى است با
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 171
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٧١