به نظر مىرسد قطّان پس از سالهاى 279 - 282 ق نيز فعاليتهاى خود را ادامه داده باشد و اين زمانى است كه حكومت پس از كشف وجود مبارك امام دوازدهم عليه السّلام كوشيد تا او را دستگير كند . كلينى نقل مىكند كه دو نفر از ياران صميمى بدر حسنى ( نديم خليفه ) ضمن گفتگو با يكديگر ، به اسامى وكلاى امام دوازدهم عليه السّلام اشاره كرده و اين اطلاعات را در اختيار عبيد اللّه بن سليمان وزير ، كه مىكوشيد ايشان را دستگير كند ، قرار دادند ؛ اما خليفه ( معتضد ) به او گفت كه در جستجوى مكان اختفاى امام عليه السّلام باشد و به جاى دستگيرى وكلا ، در ميان آنان جاسوسانى بفرستد . از اين رو يكى از اين جاسوسها به ظاهر براى تحويل وجوه شرعى نزد قطّان آمد ، ولى وى طبق دستور العملى كه از ناحيه مقدسه مبنى بر امتناع وكلا از اخذ هرگونه وجهى صادر شده بود ، آن اموال را نپذيرفت و وكالت خود را نيز انكار كرد ، 3205712 خ 0 96 خ و بدينترتيب خطر مهمى از سازمان وكالت مندفع گشت .
اين نقل حاكى از فعاليت وسيع سازمان وكالت در اين عصر ، به خصوص در بغداد است ، تا جايى كه جاسوسان و سران حكومتى نيز پى به فعاليت وكلا برده و به فكر ضربه زدن بر پيكره سازمان وكالت مىافتند . به نظر مىرسد انتقال مقرّ خلافت از سامرّا به بغداد در عصر معتضد ( 279 - 289 ق ) در بروز چنين وضعى بىتأثير نبوده است . محمد قطّان فعاليتهايش را در اين عصر در بغداد ادامه داد ، ولى پس از اين تاريخ نامى از وى در ميان نيست . احتمالا وفات وى در حدود تاريخ مذكور رخ داده باشد . 4205712 خ 0 97 خ
از نقلى كه شيخ طوسى درباره وصيت آخر سفير دوم دارد ، مىتوان به اسامى وكلاى برجسته سفير دوم در بغداد در اواخر دوران حيات وى پى برد . در اين نقل به اسامى :
ابو على بن همام ، ابو عبد اللّه بن محمد كاتب ، ابو عبد الله باقطانى ، ابو سهل اسماعيل بن على نوبختى و ابو عبد اللّه بن وجناء اشاره شده است . در همين جلسه واپسين عمر ابو جعفر عمرى بود كه وى در حضور اين افراد ، حسين بن روح نوبختى را به جانشينى خود معرفى كرد . 5205712 خ 0 98 خ بنابر روايتى ديگر ، علاوه بر اينان و ابن روح ، احمد بن جعفر بن متيل نيز حضور داشت ، كسى كه وكلا فكر مىكردند وى يا پدرش ، جانشين ابو جعفر عمرى خواهند شد . 6205712 خ 0 99 خ
از اين دو روايت ، هم مىتوان به اسامى وكلاى ارشد بغداد در حدود سالهاى 5 - 304 ق .
پىبرد ، و هم بر وفات احمد بن اسحاق ، حاجز و قطّان ؛ چرا كه نامى از آنان در اين نقلها
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 90
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٩٠