طبق شواهدى ، سختگيرىهاى معتضد ( 279 - 289 ق . ) و سعى وى دريافتن امام عليه السّلام ، و همينطور تضييقات مكتفى ( 289 - 295 ق . ) موجب شد امام عليه السّلام از سامرّا به حجاز رفته و مدتى در مدينه و مكه اقامت كنند ؛ 1405712 خ 0 114 خ اين امر ، طبعا بايستى مشكلاتى را در شيوه ارتباط سفير و وكلا با امام عليه السّلام موجب شده باشد .
بنابه روايت شيخ طوسى ، شخصى به نام يعقوب بن يوسف غسّانى ، گروهى از مردم را ديده است كه از نواحى مختلف به منزل امام عليه السّلام در مكه رفت و آمد مىكردهاند و حضرتش با آنها از طريق خادمهاى پير مكاتبه مىكرده و عدّهاى از اين افراد از بغداد بودهاند . 2405712 خ 0 115 خ همچنين به روايت شيخ صدوق ، حسن وجناء ، وكيل امام عليه السّلام ، آن حضرت را در همان منزل در سال 314 ق ملاقات كرده است كه اين موضوع دلالت بر آن دارد كه محل اقامت امام عليه السّلام در زمان سفير سوم در حجاز بوده است . 3405712 خ 0 116 خ
ابن روح ، از بغداد فعاليت وكلاى نواحى مختلف را زير كنترل داشت . در ايران ، « محمد بن جعفر اسدى » كه در عصر سفير دوم ، ناظر بر فعاليتهاى وكلاى ديگر استانهاى ايران بود ، در عصر ابن روح نيز به فعاليت خود ادامه داد . با وفات رازى در 312 ق 4405712 خ 0 117 خ روش ارتباط بين وكلا و ابن روح ، از مكاتبات غير مستقيم از طريق رازى ، به تماس مستقيم بين ابن روح و كارگزاران ، يا نمايندگان شيعيان در اين مناطق ، تغيير يافت .
شيخ صدوق چند شاهد تاريخى را در تأييد اين نكته مىآورد ؛ نظير : تماس على بن حسين بن بابويه ، پيشواى اماميهى قم ، از طريق فردى به نام اسود با سفير سوم ؛ 5405712 خ 0 118 خ تماس يكى از اهالى بلخ ، موسوم به « محمد بن حسن صيرفى » كه وجوه شرعى و اموال را از اماميه بلخ جمعآورى كرده و آنها را نزد ابن روح به بغداد فرستاد ( وى حتى تماس مستقيم خود را در زمان سمرى ، سفير چهارم نيز ادامه داد ) ؛ 6405712 خ 0 119 خ همينطور جريان حسين بن على قمى ، كه ده شمش طلا از ابن جاوشير دريافت كرد تا آن را به ابن روح برساند و چنين كرد . 7405712 خ 0 120 خ اين موارد به دليل آشكار شدن موقعيت ابن روح نزد اماميه ، و علاقه آنان به تماس مستقيم با وى بود ؛ و بدينترتيب ، بغداد صحنه رفت و آمد اماميه و وكلا براى ملاقات با سفير ارجمند امام عصر عليه السّلام شد .
در عصر مقتدر ( 295 - 320 ق ) ابن روح مورد احترام دربار عباسيان بود كه البته نفوذ خاندان نوبختى در دستگاه خلافت عباسى ، در اين امر بسيار مؤثر بود . 8405712 خ 0 121 خ در زمان وزارت
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 93
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٩٣