نبوده و آنان از نظر علمى و معنوى متفاوت بودهاند . براى نمونه ، « عثمان بن سعيد عمرى » و پسرش ، از سوى امامين عسكريين عليهما السّلام مورد بهترين توثيق و تمجيدها واقع شدهاند . از لسان اين روايات چنين برمىآيد كه وثاقت و مقبوليت آنان ، جهت تعليليّه در گزينش ايشان به وكالت بوده است . هنگامى كه « احمد بن اسحاق قمى » از امام هادى عليه السّلام سؤال نمود كه به هنگام عدم دسترسى به حضرت ، به چه كسى مراجعه كند ، حضرت در پاسخ ، ضمن معرفى عمرى فرمود : « العمرى ثقتى فما ادّى اليك فعنّى يؤدّى ، و ما قال لك فعنّى يقول ، فاسمع له و أطع فانه الثقة المأمون . . . » ؛ و هنگامى كه همين سؤال را از امام عسكرى عليه السّلام مىپرسد ، در پاسخ چنين مىشنود : « . . . العمرى و ابنه ثقتان ، فما أدّيا اليك فعنّى يؤدّيان و ما قالا لك فعنّى يقولان ، فاسمع لهما و أطعهما فانهما الثقتان المأمونان . . . » . 6776712 خ 0 33 خ به خوبى معلوم است كه مراد از ثقة در اين بيانات ، نه فقط توثيق مالى است ( آنسان كه برخى گمان كردهاند ) 7776712 خ 0 34 خ بلكه اعتماد در مطلق امور دينى ، اعم از جهات مالى ، تحديث ، افتا و وساطت در تحويل توقيعات و در امور شخصى است . در يك جمله ، ملكه عدالت و تقوى مراد است ؛ زيرا آنچه كه بر توثيق آنان مترتب شده ، عبارت است از لزوم قبول قول و كلام آنان و لزوم اطاعت از آنان ، و اطمينان به اينكه جز به فرمان امام كارى نمىكنند و سخنى نمىگويند .
در توقيع ناحيه مقدّسه خطاب به « اسحاق بن يعقوب » نيز اين تعبير درباره « محمد بن عثمان عمرى » به چشم مىخورد كه : « . . . و اما محمد بن عثمان العمرى رضى الله تعالى عنه و عن أبيه من قبل فانه ثقتى و كتابه كتابى . . . » 8776712 خ 0 35 خ كه از تعبير « كتابه كتابى » نكته ياد شده در بالا قابل استفاده است ، زيرا اين تعبير ، علاوه بر وثاقت مالى ، دلالت بر وثاقت رجالى نيز دارد ؛ و در مجموع مىتوان قيد « عدالت » را از اين بيانات استفاده كرد .
در توقيع امام حسن عسكرى عليه السّلام به « اسحاق بن اسماعيل نيشابورى » نيز تعدادى از وكلاى آن جناب مورد توثيق واقع شدهاند . از تعمّق در جملات اين توقيع ، نهتنها توثيق مالى ، بلكه امين بودن در مطلق امور دينى استفاده مىشود . در اين توقيع درباره بلالى ، محمودى و دهقان آمده : « . . . و يا اسحق ، اقرء كتابنا على البلالى - رضى الله عنه - فانه الثقة المأمون العارف بما يجب عليه ، و اقرأه على المحمودى - عافاه الله - فما أحمدنا له لطاعته ، فإذا وردت بغداد فاقرءه على الدهقان وكيلنا وثقتنا و الذى يقبض من موالينا . . . » . 9776712 خ 0 36 خ از تعبير « الثقة المأمون العارف بما يجب عليه » درباره « بلالى » ، معرفت و آگاهى وى نسبت به تكاليف الهى ، و
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 376
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٣٧٦