آنان است . اين امر ، آنچنان روشن و بديهى است كه مىتوان مدعى شد كه در صورت تبيين موضوع ، مخالفى براى آن نمىتوان يافت . ابتدا ذكر اين نكته مناسب به نظر مىرسد كه محل كلام در اين پژوهش ، آن دسته از وكلايى هستند كه از سوى امامان معصوم عليهم السّلام براى تصدّى مقام نمايندگى امام در امور مالى و شرعى تعيين ، و به محلّى اعزام مىشدند ؛ و نه وكلايى كه به صورت خاص و در امورى جزئى ، همچون اداره يك مزرعه يا زمين وقف ، يا انجام كارى شخصى از سوى ائمه عليهم السّلام مأموريت مىيافتهاند . در مورد چنين وكلايى نمىتوان وكالت را ملازم با وجود ملكه تقوا و عدالت دانست . صرف وثاقت ظاهرى كافى بود تا كسانى به اينگونه مأموريتها گمارده شوند .
وكلاى ائمه عليهم السّلام ، نمايندگان آنان در امور دينى و شرعى همچون جمع وجوه شرعى ، اخذ نامههاى حاوى سؤالات ، تحويل آنها به امام عليه السّلام و ردّ پاسخ آنها بودند . آنان همچنين محل مراجعه شيعيان در مواقع حسّاس بوده و رفع حيرت نسبت به امر امامت ، و حل مسايل دينى و اجتماعى شيعيان از آنان انتظار مىرفته است . با چنين جايگاهى ، آيا معقول است كه ائمه هدى عليهم السّلام وكلاى خود را از ميان كسانى انتخاب كرده باشند كه شرط تقوا و عدالت را ، كه لازمه انجام درست چنين امورى است ، نداشتهاند ؟ ! و آيا نبايد وكلاى آنان ، نمايندگان شايستهاى براى مقام زهد ، ورع و تقواى امامان معصوم عليهم السّلام مىبودند ؟ به نظر مىرسد تصديق اين سخن ، لازمه تصوّر فرض مذكور درباره وكلا باشد ؛ و تلازم عقلانى بين آن تصور و اين تصديق انكارناپذير است . از اين رو ، غالب دانشمندان علم رجال ، معتقد به وجود تلازم بين وكالت و عدالت ، و يا حداقل وثاقت هستند ؛ و برخى از آنان كه معتقد به چنين تلازمى نيستند ، محل بحث را اعم از وكلايى گرفتهاند كه وكيل در امور شخصى بودهاند . 5776712 خ 0 32 خ
نكته ياد شده ، مبناى عقلانى يا عقلايى شرط تقوا و عدالت در وكيل بود . علاوه بر آن ، در بررسى روايات مربوط به وكلا نيز مؤيدات متعددى براى مبناى ياد شده به چشم مىخورد كه ذكر آنها براى تسديد آنچه گذشت ضرورى است .
در برخى از توقيعات و بيانات شفاهى ائمه معصومين عليهم السّلام توثيقاتى نسبت به برخى از وكلايشان صورت گرفته كه با القاى خصوصيت ، مىتوان از آنها تعميم نسبت به ديگر وكلا را استفاده كرد . گرچه در همينجا اذعان مىكنيم كه درجات ارزشى وكلا يكسان
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 375
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٣٧٥