ملاقات با شما را ندارم ، با اين اوصاف معالم دينم را از چه كسى اخذ نمايم ؟ » ؛ فرمود : « از زكريا بن آدم ، كه نسبت به دين و دنيا امين است » ؛ و على بن مسيّب گويد : « پس از بازگشت از نزد امام رضا عليه السّلام ، نزد زكريّا رفته و آنچه را كه بدان نياز داشتم از وى پرسيدم » . 8256712 خ 0 174 خ « صفوان بن يحيى » ديگر وكيل برجسته امام رضا عليه السّلام و امام جواد عليه السّلام بود كه مقام علمى درخورى داشته است . 9256712 خ 0 175 خ
بنابه روايت كشّى ، « محمد بن سنان » در حق وى مىگفت : « هر آنكس به دنبال علم حلال و حرام است به نزد صفوان مراجعه كند ! » 0356712 خ 0 176 خ وجود صفوان در سند روايات متعدد ، دالّ بر مقام و خدمات علمى او است . چنانكه « محمد بن سنان » درباره خود مىگفت : « هر آنكس كه طالب علم به معضلات است به نزد من مراجعه كند ! » 1356712 خ 0 177 خ برخى روايات ، حاكى از بابيّت وى براى امام صادق عليه السّلام است ؛ 2356712 خ 0 178 خ و جمله فوق شايد مؤيدى بر اين سخن تواند بود . وقف نيز توسط برخى از وكلاى امام كاظم عليه السّلام پىريزى شد . يكى از عوامل گسترش مذهب وقف آن بود كه داعيان اين جريان از وكلاى برجسته امام كاظم عليه السّلام بودند . 3356712 خ 0 179 خ اقبال برخى از شيعيان به بنيانگذاران واقفيه و قبول قول آنان حاكى از نحوه نگرش شيعيان به وكلا در مقولات اعتقادى و معرفتى است .
چنانكه گفتيم در عصر حيرت ، يعنى زمانى كه امامى به شهادت مىرسيد و برخى شيعيان درباره امام جانشين دچار ترديد مىشدند ، بهترين ملجأ آنان وكلا بودند . در اين برههها ، البته نقش راويان برجسته و اصحاب خاص ائمه عليهم السّلام كه مقام وكالت را دارا نبودند ، نيز نمىتوان منكر شد . و گاه همين اصحاب برجسته ائمه عليهم السّلام مورد مراجعه بعضى از وكلا قرار مىگرفتند . پس از شهادت امام كاظم عليه السّلام ، همين اعتماد مردم به وكلا در معرفى امام بعدى بود كه سبب شد كه سران واقفه بتوانند تا مدتى در جلب پيروان سير صعودى طى كنند . پس از شهادت امام رضا عليه السّلام همين مرجعيت بود كه سران شيعه را در خانه « عبد الرحمن بن حجاج » در بغداد گردهم آورد . 4356712 خ 0 180 خ پس از شهادت امام جواد عليه السّلام نيز منزل وكيل برجسته آن جناب ، يعنى « محمد بن فرج » ، محل تجمع سران شيعه شد تا درباره امر جانشينى امام هادى عليه السّلام گفتگو كنند . 5356712 خ 0 181 خ امام هادى عليه السّلام نيز براى مواقعى كه شيعيان دسترسى به ايشان نداشتند مهمترين وكيل خود يعنى « عثمان بن سعيد » را محل مراجعه قرار داد . آن جناب در پاسخ « احمد بن اسحاق » كه سؤال كرد : « من هميشه برايم ممكن نيست كه به محضر شما برسم ، در اين مواقع به چه كسى مراجعه كرده و فرمان
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 322
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٣٢٢