در مواردى نيز خود شيعيان مستقيما اموال را حمل و به نزد امام آورده و تحويل مىدادند ؛ و امامان عليهم السّلام يا خود مىستاندند و يا كار قبض اموال را به وكيل الوكلا و باب خود احاله مىدادند ؛ براى نمونه مىتوان به مراجعه گروهى از شيعيان يمن به نزد امام عسكرى عليه السّلام در سامرّا ، براى تحويل اموال و وجوه شرعى اشاره كرد . در اين مورد ، حضرت آنان را به وكيل خاص خود ، « عثمان بن سعيد » احاله داد . 0436712 خ 0 9 خ در برخى موارد نيز شيعيان يا وكلاى نواحى از افراد عادى همچون تجّار و بازرگانان در حمل و تحويل اموال به امام يا باب او بهره مىگرفتند . اين رويّه به خصوص زمانى اعمال مىشد كه وضعيت سياسى و امنيتى حادّى حاكم بود ؛ براى نمونه ، روايتى از شيخ طوسى حاكى از ارسال اموالى از قم به وسيله بعضى از تجّار ، به نزد سفير دوم است . 1436712 خ 0 10 خ و گاه آنچنان وضع خطرناكى حاكم بود كه به شخص واسطه ، تنها گفته مىشد كه اموال را در نقطه معيّنى گذاشته و برود ! اين وضع به خصوص در عصر غيبت صغرا نمونههاى بيشترى دارد . در ذيل مورد ياد شده درباره تجار قم و تحويل اموال به سفير دوم كه شيخ طوسى نقل كرده است ، عبارتى در اين زمينه وجود دارد . نمونه ديگر ، مربوط به عصر امام هادى عليه السّلام است ، كه آن جناب به دو تن از شيعيان يا وكلايش در قم فرمود : « اموال را به فلان جا آورده و بر روى شترى كه مىبينيد قرار دهيد ، و آن را رها كنيد تا اموال را به نزد ما آورد ! » 2436712 خ 0 11 خ
در راستاى اين سياست پنهانكارى ، گاه هيچگونه قبض و رسيدى براى اموال تحويل شده صادر نمىشد ! روايت شيخ طوسى حاكى از آن است كه در اواخر عصر سفارت سفير دوم ، به سبب خطرناك بودن وضعيت سياسى ، چنين شيوهاى اعمال مىشده است . 3436712 خ 0 12 خ
خود اين نقل حاكى از آن مىتواند باشد كه صدور قبض و رسيد در سازمان وكالت ، رويّهاى معمول بوده است ؛ مگر آنكه وضعيتى خطرناك و حادّ بروز مىكرد . در جريان تقديم وجوه شرعى و اموال به ساحت مقدس معصومين عليهم السّلام و يا نوّاب اربعه ، معمولا خرق عاداتى بروز مىنمود ، به نحوى كه برخى از شيعيان ، اين امر را يكى از بهترين نشانههاى حقانيت دعوى امامت و يا بابيّت در عصر غيبت صغرا قرار داده بودند . امامان معصوم عليهم السّلام يا نوّاب اربعه ، معمولا از كمّ و كيف اموال و مشخصات صاحبان آنها خبر مىدادند ! بدون آنكه اموال را ديده و يا با صاحبانشان تماس حاصل كرده باشند . قبلا به
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 284
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٢٨٤