امامت ، و رفع نيازمندىهاى مربوط به اداره جامعهى شيعه بود ؛ ولى هدف اصلى آن بود كه روحيه انفاق و پرداخت زكات و خمس و حقوق الهى در شيعيان تقويت شود . دل كندن از اموال براى امتثال امر الهى ، نتيجهاش نيل به هدفى تربيتى و ارشادى - يعنى پاكسازى و تطهير درون - است . اين معنى ، با صراحت ، مورد تأكيد قرآن و روايات قرار گرفته است .
در قرآن كريم ، هنگامى كه خداوند ، نبى اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم را مأمور اخذ زكات مىنمايد ، آن را به اين صورت تعليل مىكند كه : اخذ زكات موجب تطهير و تزكيه زكاتدهندگان خواهد شد :
خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها
( توبه ، 103 ) . به همين نكته در ادامه روايت سابق الذكر تصريح شده است ؛ امام صادق عليه السّلام در تعليل عدم نيازمندى امام به مردم و اينكه مردم نيازمند آن هستند كه امام اموال اهدايى آنان را قبول نمايد ، تمسّك به همين آيه مىفرمايد ؛ و در روايت ديگرى مىفرمايد : « من در حالىكه از نظر مالى ، ثروتمندترين مردم مدينه هستم ، دراهم ( وجوه شرعى ) را از شما مىستانم و از اين كار هدفى ، جز پاك شدن شما ندارم » . 0336712 خ 0 3 خ
در بخشى از نامه امام رضا عليه السّلام به يكى از تجّار فارس ، كه طلب تحليل خمس از آن جناب كرده بود ، نيز چنين آمده : « خود را با عدم پرداخت خمس ، از دعاى ما محروم نسازيد ؛ چرا كه پرداخت خمس ، باعث گشايش رزق شما و محو گناهانتان و ذخيره آخرتتان است » . 1336712 خ 0 4 خ در نامه مفصّلى كه امام جواد عليه السّلام به وكيل برجستهاش « على بن مهزيار اهوازى » نگاشت ، همين مطلب آمده است . حضرت پس از تأكيد بر اينكه در سال 220 ق ( آخرين سال حيات امام عليه السّلام ) شيعيان لازم است در موارد خاصّى كه در نامه ذكر شده ، خمس مالشان را به وكلاى امام عليه السّلام بپردازند ، اين امر را بدينصورت تعليل فرمود كه : « . . . فأحببت أن أطهرّهم و أزكّيهم » ؛ يعنى ، قصد من از اين امر تطهير و تزكيه شيعيانم مىباشد . 2336712 خ 0 5 خ همين نكته در نامه مفصل امام عسكرى عليه السّلام به شيعيان نيشابور نيز مورد تصريح واقع شده است . در اين نامه ، امام عليه السّلام پس از اظهار نارضايتى از سستى شيعيان اين ناحيه در اداى واجبات الهى ، از جمله پرداخت حقوق اهلبيت عليهم السّلام ، لزوم اداى اين حقوق را به اين صورت معلّل فرمودند :
« لزوم اداى حقوق اهلبيت عليهم السّلام براى آن است كه همسران و اموال و خوردنىها و نوشيدنىهاى شما برايتان حلال و منشأ بركت و فزونى ثروت ، و شناخت و تميز اهل طاعت در نهان از غير ايشان شود ؛ و هر آنكس كه بخل ورزد به زيان خود عمل نموده است » . 3336712 خ 0 6 خ