فصل پنجم وظائف و مسئوليتهاى سازمان وكالت
سازمان وكالت بر اساس اهدافى متعالى در نيمه دوم دوران امامت تشكيل شد . وكلا و كارگزاران سازمان نيز در پى تحقق آن اهداف و انجام وظايف مربوط به سازمان ، رهسپار حوزه و قلمرو مسئوليت خود مىشدند . با بررسى روايات تاريخى ، نقشها و مسئوليتهايى چند را براى سازمان وكالت مىتوان ترسيم كرد ؛ گو اينكه اين مسئوليتها ، از نظر تقدّم و تأخر رتبه و جايگاه وكلا در سازمان وكالت با هم تفاوتهايى نيز داشتند . ديدگاه برخى محققان بر آن است كه مهمترين نقش سازمان وكالت ، « نقش مالى » آن است ؛ و گاه اين نقش را تنها مسئوليت سازمان وكالت معرفى مىكنند . گرچه بررسى منابع روايى و تاريخى ما را به اهمّيت فراوان نقش مالى سازمان وكالت رهنمون مىگردد ، ولى در اينجا سه نكته را نبايد از نظر دور داشت :
نخست آنكه ، وكلا رابطان و نمايندگان امامان شيعه عليهم السّلام در نواحى مختلف بودند ؛ و طبيعى است كه مقام نمايندگى امام معصوم عليه السّلام مقامى و الا ، و داراى ابعاد مختلفى است و به تبع گستردگى و تنوّع وظايف امام معصوم عليه السّلام ، وظايف نماينده او نيز گسترش و تنوّع مىيابد . از اين رو در صورت وجود شرايط مناسب ، نمايندگان امامان عليهم السّلام ايفاگر نقشهاى متعددى در حوزه مسئوليت نمايندگى امام عليه السّلام بودند .
نكته دوم آنكه ، نبايد همه وكلاى ائمه عليهم السّلام را يكسان تلقّى نمود . برخى از كسانى كه سمت وكالت را احراز مىكردند جزو اصحاب برجسته و ممتاز چندين امام معصوم عليه السّلام ، و داراى مقامات علمى و دينى بالا بوده ، و گاه مقام بابيّت امام عليه السّلام را نيز دارا بودهاند .
طبيعى است اينگونه وكلا ، علاوه بر نقش مالى ، داراى نقش دينى ، ارشادى ، علمى و . . .
نيز بودهاند . يكى از شواهد روشن بر اين مدّعا ، كلام « ابو سهل نوبختى » است . وى در مقام بيان جايگاه وكلاى امام عسكرى عليه السّلام پس از رحلت آن جناب گفته : « ان الحسن عليه السّلام