تنگدستى با سخن نيكو او را راضى سازى و با لطف او را از سر خود باز كنى . « 1 »
37 - حق معاشر :
و حق معاشر آنست كه وى را فريب ندهى . و گول نزنى . و نيرنگ با او به كار نبرى و در كار او از خداى تبارك و تعالى بترسى « 2 »
38 - حق خصم بر تو :
و حق خصمى كه بر تو ادعا دارد . اگر آنچه دعوى كند درست باشد تو گواه او بر خود باشى و بر او ستم نكنى . و حق او را به كمال بدهى و اگر دعوى باطل كند ، با او مدارا كنى و جز راه مدارا پيش نگيرى و در كار او خداى خويش را بخشم نياورى .
« و لا قوّة باللّه » . « 3 » .
39 - حق تو بر خصم :
و حق خصم تو كه بر او دعوى دارى اين ستكه اگر در دعوى خود راستگو باشى ، به نيكوى با وى سخن گوئى . و حق او را انكار نكنى . و اگر در مطالبت خود دروغگويى از خداى - عزّ و جلّ - بپرهيزى . و بسوى او توبه كنى و دعوى را رها سازى . « 4 »
40 - حق رأى خواه :
و حق آن كس كه با تو مشورت كند اينست كه اگر در آنچه پرسد چيزى ميدانى بگويى . و گرنه او را بدان كس كه داند راهنمائى كنى « 5 »
هامش
( 1 ) . و امّا حقّ غريمك الّذى يطالبك ، فإن كنت موسرا اعطيته . و إن كنت معسرا أرضيته بحسن القول و رددته عن نفسك ردّا لطيفا .
( 2 ) . و حقّ الخليط أن لا تغرّه . و لا تغشّه . و لا تخدعه . و تتّقى اللّه - تبارك و تعالى - فى أمره .
( 3 ) . و حقّ الخصم المدّعى عليك . فإن كان ما يدّعى عليك حقّا كنت شاهده على نفسك و لم تظلمه . و أوفيته حقّه و إن كان ما يدّعى باطلا رفقت به . و لم تأت فى أمره غير الرّفق . و لم تسخط ربّك فى أمره .
و لا قوّة إلا باللّه .
( 4 ) . و حقّ خصمك الّذى تدّعى عليه إن كنت محقا فى دعوتك ، أحملت مقاولته و لم تجهد حقّه . و إن كنت مبطلا فى دعواك اتّقيت اللّه عزّ و جلّ و تبت اليه و تركت الدّعوى .
( 5 ) . و حقّ المستشير ، إن علمت أنّ له رأيا اشرت عليه . و إن لم تعلم أرشدته الى من يعلم .