كرده و اين نعمتى است از خدا بر تو . پس او را گرامى بدارى و با او مدارا كنى ! و اگر چه حق تو بر او واجبترست ، اما بر توست كه بر او رحمت آرى . و خوراك و پوشاك او را آمادهسازى و اگر از روى نادانى كارى كند بر او به بخشى كه او گرفتار توست « 1 »
21 - حق مملوك :
و اما حق مملوك اينست كه بدانى او آفريدهء پروردگار تو ، و فرزند پدر و مادر توست . گوشت تو و خون توست . تو مالك او شدهاى اما نه آنكه او را ، يا اندامى از اندامهاى او را آفريده باشى . و يا او را روزى داده باشى . بلكه خدا - عزّ و جلّ - اين كارها را از تو كفايت كرده ، سپس او را مسخر تو ساخته ، و تو را أمين بر او دانسته و او را به تو سپرده تا هر نيكى كه دربارهء او ميكنى براى تو نگاهدارد . پس چنان كه خدا در بارهء تو نيكوئى كرده تو در حق آن بنده نيكوئى كن ! و اگر او را ناخوش داشتى ، او را عوض كن تا آفريدهء خدا را آزار نداده باشى . و لا قوّة إلّا باللّه « 2 »
22 - حق مادر :
و حق مادرت اينست كه بدانى او تو را در جائى برداشته كه كسى كسى را برنمىدارد . و از ميوهء دل خود به تو داده كه كسى به ديگرى نميدهد . و تو را با همهء اعضاى خود نگاهبانى كرده ، و باكى نداشته است كه خود گرسنه ماند و تو را سير سازد . و خود تشنه ماند و تو را سيراب كند . و برهنه باشد و تو را بپوشاند . و خود در آفتاب باشد و تو را در سايه نگاهدارد . و بخاطر تو بيدارى كشد و تو را از گرما و سرما نگاهدارد ، تا تو براى او باشى . پس جز به يارى خدا و توفيق او از عهده سپاس او بر نخواهى آمد « 3 »
هامش
( 1 ) . و أمّا حقّ الزّوجة فأن تعلم أنّ اللّه عزّ و جلّ جعلها لك سكنا و أنسا . فتعلم أنّ ذلك نعمة من اللّه عليك . فتكرمها و ترفق بها ، و إن كان حقك عليها أوجب فإنّ لها عليك أن ترحمها ، لأنّها أسيرك و تطعمها و تكسوها . فإذا جهلت عفوت عنها .
( 2 ) . و أمّا حقّ مملوكك ، فأن تعلم أنّه خلق ربّك . و ابن أبيك و امّك . و لحمك و دمك . لم تملكه لأنّك صنعته دون اللّه . و لا خلقت شيئا من جوارحه و لا اخرجت له رزقا . و لكن اللّه عزّ و جلّ كفاك ذلك . ثمّ سخّره لك و ائتمنك عليه و استودعك إيّاه ليحفظ لك ما تأتيه من خير إليه . فأحسن إليه ، كما أحسن اللّه إليك . و إن كرهته استبدلت به . و لم تعذّب خلق اللّه عزّ و جلّ و لا قوّة إلّا باللّه .
( 3 ) . و حقّ امّك أن تعلم أنّها حملتك حيث لا تحمل احد احدا . و اعطتك من ثمرة قلبها ما لا يعطى احد احدا . و وقتك بجميع جوارحها . و لم تبال أن تجوع و تطعمك . و تعطّش و تتّقيك . و تعرى و تكسوك و تضحى و و تظلّك . و تهجر النّوم لأجلك . و وقتك الحرّ و البرد لتكون لها . فإنّك لا تطيق شكرها إلّا بعون اللّه تعالى و توفيقه .