بولس سلامة
در سال 1910 ميلادى در شهرستان « جزين » لبنان به دنيا آمد و در دانشگاه يسوعى لبنان در رشته حقوق ادامه تحصيل داد . سپس به شغل قضاوت پرداخت ، او آثار ادبى و فكرى بسيارى از خود به جاى گذارده است . سلامه در سال 1979 ميلادى وفات يافت . از آثار معروف او « ملحمة « 1 » ايام العرب » و « ملحمة عيد الغدير » مىباشد . زندگانى امام حسين ( ع ) و حادثهى كربلا بخش پايانى ملحمهى « عيد الغدير » است . نويسنده آغاز داستان را با نقل اختلاف بين امّيه و هاشم آغاز كرده و بسيارى از حوادث ملحمه را بر اين مبنا ، نهاده است . بولس اوج اين اختلاف و درگيرى را در جريان عاشورا مىبيند ، اگرچه مانند برخى مستشرقين تلاش نمىكند واقعه را در يك نزاع قومى و درگيرى قبيلگى خلاصه نمايد ، لذا اشارات خوبى به انگيزهى قيام امام حسين ( ع ) و اهداف والاى حضرت كرده ، همان امورى كه او را به سرودن ملحمه ترغيب نموده است .
زبان نو ، عبارات تازه و استدلالهاى غير تقليدى از خصائص و شيوههاى احتجاج در ملحمهى سلامة مىباشد . عاطفه در ملحمهى او با نوعى احساس خشم و نفرت درآميخته و در ترازوى اندوه و انتقام ، هماره انتقام را پيروز مىيابيم . فضاى حاكم بر ملحمهى او فضاى حماسه ، عاطفه و انتقام است . ملحمه عيد الغدير از ملاحم مشهورى است كه جايگاه مناسبى را در ادب عربى به خود اختصاص داده است . بولس سلامه ملحمهسراى مسيحى براى سرودن اين اثر زيباى خود سه ماه به بررسى تاريخى داستان از منابع معتبر تاريخى مىپردازد و سه ماه ديگر نيز آن را به نظم درمىآورد و مىگويد : « درست است كه من يك مسيحى هستم ولى تاريخ تعلّق به همهى جهان دارد . من آن مسيحىام كه در برابر عظمت مردى كه ميليونها انسان در شرق و غرب ، روزى 5 نوبت نام او را فرياد مىكنند ، كرنش مىكنم . » « 2 »
سپس در پاسخ به اين سؤال كه چرا على ( ع ) و فرزندانش را بدين منظور برگزيده است ، به دلاورى ، مردانگى ، صبر ، شجاعت و حقگويى آن بزرگان اشاره مىكند و شيفتگى خود را به صفات و خصايص والاى آنان ، برملا مىسازد . او مىگويد : « اگر تشيع ، حبّ على ( ع ) و اهل بيت او ، قيام بر عليه ظلم و بيداد و تأثر و اندوه از آنچه بر حسين ( ع ) و فرزندانش رفته است مىباشد ؛ من شيعه هستم « 3 »
- * -
هامش
( 1 ) - « ملحمه » در لغت جنگ و درگيرى شديد است و اين كلمه ، به محل جنگ و ميدان كارزار نيز اطلاق شده است . اين كلمه از مادهى لحم است و به اين جهت مكان كارزار را ملحمه ناميدهاند كه جايگاه پارهپاره شدن و فروريختن گوشت بدن با ضربت شمشير است . در تعريف اصطلاحى ملحمه اشعارى را گويند كه با سياقى محكم و استوار احوال قومى را به نظم درآورده و به تفصيل به جنگهاى آنان بپردازد .
شعر ملحمى ، شعرى قصصى است كه داراى اسلوب افسانهاى است و موضوع آن دلاورى در جنگ و صلح است . جنبهى اسطورهاى بر آن غالب است ، زيرا كه به فجر تاريخ انسان مرتبط است و ميراث عمومى را مطرح مىكند كه همهى مردم به آن دل بستهاند و خروش آنان را با اسلوب محكم خود برمىانگيزاند . . . »
خصائص عمدهى ملحمه عبارتند از :
1 - معمولا ملحمه به نقل اساطير ، معجزات و بسيارى اوقات خرافاتى كه يك ملت بدان اعتقاد دارد مىپردازد .
2 - ابيات ملحمه ، گاه به دهها هزار بيت مىرسد ، و حد اقل ابيات آن صد بيت است .
روايت ملحمه بيش از آنكه روايت قهرمانى باشد ، روايت زمانى و تاريخى است و از اين جهت آن را « قصّه شعرى » يا « شعر قصصى » مىنامند .
4 - در ملحمه امور خارق العاده و حوادث عجيب فراوان به چشم مىخورد .
( 2 ) - ملحمة عيد الغدير ؛ ص 20 .
( 3 ) - همان ؛ ص 22 .