كوفه پاشيده شده بود ، اين امر را هرگز نبايد به معناى هويت يكپارچه و همبستگى اعتقادى راستين و پايبندى و وفادارى به آرمانهاى تشيع و رهبران معصوم آن تلقى كرد . شيعيان كوفه دو طيف متمايز را تشكيل مىدادند : كسانى كه بنابر مبانى دينى و مذهبى برگرفته از كتاب و سنت ، از امير مؤمنان عليه السّلام و جانشينى امام حسن و امام حسين عليهما السّلام حمايت و پيروى مىكردند ، و كاملا در اقليت بودند ؛ و كسانى كه بيشتر به خاطر منافع و موقعيت سياسى و اقتصادىشان ، در چارچوب ملاحظات و منافع قومى و قبيلهاى از على عليه السّلام و فرزندانش جانبدارى مىكردند . گروه اخير ، كه پيروان سياسى شيعه را تشكيل مىدادند و در اكثريت بودند ، بيش از آنكه به ارزشها و آرمانهاى اعتقادى و رهبران دينى - مذهبى ( امامان معصوم ) پايبند و وفادار باشند ، به منافع و رهبران قبيلهاى خود وابسته بودند . بهطور قطع اينان همان كسانى بودند كه با دعوتنامههاى خود امام را به كوفه فراخواندند ، اما بعد كه موقعيت و منافع فردى و قبيلهاى خود را در خطر ديدند از يارى كردن نمايندهء امام ، مسلم بن عقيل ، دست كشيدند .
بنابراين بايد در كنار اين دو گروه سياسى مذهبى ، از گروه سوم يعنى عثمانى مذهبان كوفه نيز نام برد كه در خلال دهههاى چهل و پنجاه با تبليغات گستردهء معاويه و تطميع و تهديدهاى فراوان او در كوفه ، رشد و توسعه يافته بودند و نقش بسزايى در سركوبى قيام مسلم و امام حسين عليه السّلام داشتند . « 1 »
بر همين اساس بود كه برخى از سران قبايل كوفه و نيز عثمانى مذهبان آن ديار ، پيش از ديگر شهرها با يزيد بيعت كرده بودند . « 2 »
هامش
( 1 ) . براى اطلاع بيشتر در اينباره ، ر . ك : محمد رضا هدايتپناه ، جريانشناسى فكرى معارضان قيام كربلا ، قم ، مركز مطالعات حوزهء علميه قم ، 1382 .
( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ، ج 3 ، ص 16 .