نويسنده از امام حسين عليه السّلام و اصحابش به « شورشيان » تعبير كرده است . « 1 »
اين تعبير ، به هيچ روى ، دربارهء امام و اصحابش صحيح و منصفانه نيست . اگر از منظر جامعهشناختى ، شورش را حملهور شدن گروهى خشن و پرخاشگر به جان و مال ديگران « 2 » يا نتيجهء اعمال جماعتى خشن و پرخاشگر « 3 » بدانيم ، درمىيابيم كه امام و اصحابش نه كوچكترين رفتار پرخاشگرانهاى از خود نشان دادهاند ، نه به جان و مال مردم تعرض كردهاند ؛ بلكه اين نيروهاى حاكم بودند كه با اعمال زور و قصد ترور امام ، ايشان را از خانه و كاشانهاش راندند و در كربلا به خشنترين صورت ممكن او و اصحابش را به خاك و خون كشيدند . در آن روز امام به آنان فرمود : آيا كسى از شما را كشتهام كه خون آن را از من مىطلبيد ؟ يا مالى از شما بردهام كه بخواهيد آن را از من باز ستانيد ؟ يا كسى را از شما مجروح ساختهام كه بخواهيد مرا قصاص كنيد ؟ « 4 » بىشك گروهى خشنتر و پرخاشگرتر از آنان كه در كربلا آن جنايتها را مرتكب شدند در تاريخ اسلام وجود ندارد ؛ كسانى كه حتى به طفل شش ماهه رحم نكردند و غير انسانىترين كار يعنى بستن آب بر روى امام و اصحابش را مرتكب شدند .
مطلب ديگرى كه نويسنده بدون تحليل و ارزشگذارى اسناد ، بيان كرده ، سه پيشنهادى است كه برخى منابع تاريخى برشمردهاند . يكى از پيشنهادهاى مزبور اين است كه امام حسين عليه السّلام شخصا نزد يزيد رفته با او بيعت كند . « 5 »
نويسنده دستكم در حد كسى كه اندك اطلاعى از رويدادهاى تاريخى دارد اين موضوع را تحليل نكرده است . چگونه امام حسين عليه السّلام ممكن است چنين پيشنهادى داده باشد ؟ كسى كه تا چند ماه پيش تقاضاى والى مدينه را براى بيعت با يزيد رد كرده و به مروان بن حكم و تمام امويان فرموده بود : « و على الاسلام
هامش
( 1 ) . ترجمهء مدخل ، ص 155 از همين كتاب .
( 2 ) . بروس كوئن ، درآمدى بر جامعهشناسى ، ص 252 .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . محمد بن جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 425 .
( 5 ) . ترجمهء مدخل ، ص 157 از همين كتاب .