ندارد مسح شود .
و متأسفانه غالب اشخاص با اينكه مسألهء تيمم از مسائل مبتلى به و عام البلوى است از اين نكته غافل و در موقع تيمم انگشت ابهام را ضمّ به انگشت سبابه كرده و از مسح به جبينين غفلت دارند يا مثل بعضىها خيال مىكنند در موقع مسح كه طولا با كف تا ابروها و بالاى بينى مسح شد دوباره عرضا نيز مسح نمايند تا مسح جبينين به عمل آيد در صورتى كه اشتباه محض است .
پس بنابر آنچه گفته شد مراد از ( تعفير الجبين ) گذاشتن طرفين پيشانى بر خاك در حال سجدهء شكر است از سجدهء نماز باشد كه غايت تذلل در مقابل عظمت كبريايى پروردگار عالم است و دورى از كبريايى انسانى است و غرض ارشاد مؤمن بر تذلل بوده و اينكه بهتر آن است : در سجدهء شكر جبينين را به خاك بگذارند .
و از اين معنى كه براى حديث شريف بيان كرديم سيد محقق صاحب مدارك ( رحمه اللّه ) فرموده كه ظاهر آن است كه تعفير جبينين رجحان شرعى دارد .
و علامهء طباطبايى سيدنا بحر العلوم قدس سرّه در منظومه در سجدهء شكر فرموده :
و الخد اولى و به النص جلا * و فى الجبين قد اتى محتملا
چنانچه در سجدهء شكر گذاشتن خدين يعنى طرفين رو را بر خاك بهتر است و ميان شيعهء اماميّه در تعفير خواه مراد از ( جبين ) پيشانى باشد يا خود ( جبين ) باشد كه ظاهر هم آن است احدى اختلاف ندارد ولى اهل سنّت به تعفير ملتزم نيستند خواه در سجدهء نماز باشد يا در سجدهء شكر بلكه جمعى از آنها مانند نخعى و مالك و ابو حنيفه سجدهء شكر را مكروه دانستهاند بلى بعضى از حنبلىها « 1 » و شافعىها « 2 » جايز دانسته موقعى كه نعمتى به انسان رخ دهد يا نقمتى از انسان زايل گردد .
هفتم : ( پنجم ) از علائم مؤمن كه حديث شريف بر آن تصريح كرده بلند گفتن « بسم اللّه الرحمن الرحيم » است .
شيعهء اماميّه بر حسب روايات وارده از اهل بيت عصمت ( ع ) قائلند كه در نمازهاى واجبى كه قرائت را در آنها بلند گفته مىشود و از صلوات جهريه است واجب است بسم اللّه جهرا گفته شود و در نمازهاى اخفاتى جهر به بسم اللّه مستحب است و در اين عمل خودشان تبعيّت از رسول اللّه ( ص ) و امام امير المؤمنين ( ع ) كردهاند و از ضروريات مذهب مىباشد و در اين مقام
هامش
( 1 ) . ر . ك : المغنى ، ابن قدامه ، ج 1 ، ص 626 .
( 2 ) . ر . ك : الام ، ج 1 ، ص 116 و ايضا كتاب الام ، ج 1 ، ص 134 ، ط مصر ، 1381 ق .