در كتب تراجم از اين كتاب بسيار تعريف و تمجيد كردهاند . شمس الدين محمد بن عبد الرحمن سخاوى مصرى شاگرد ابن حجر عسقلانى در كتاب خود موسوم به الضوء اللامع فى احوال اهل القرن التاسع ، گويد : « على بن محمد بن احمد بن عبد الله نور الدين اسفاقسي غزى الاصل مكى مالكى معروف به ابن صباغ ، در دههء اول ذى حجه سال 784 در مكه به دنيا آمد و در همانجا پرورش يافت . او قرآن و رساله در فقه و الفيه ابن مالك را حفظ كرد و آنها را بر عبد الرحمن فارسى عرضه كرد . ابن حجر نام عدهاى ديگر را نيز مىبرد و آنگاه مىگويد : آنان به ابن صباغ اجازهنامه دادند . وى از نخستين ايشان فقه آموخت و نحو را از جلال عبد الواحد مرشدى فرا گرفت و سداسيات رازى را از على المزين مراغى شنيد . او صاحب تأليفاتى است از جمله كتاب الفصول المهمه لمعرفة الائمه كه مقصود وى همان دوازده امام است . كتاب ديگر وى العبر فيمن سفه النظر نام دارد . من از او اجازهنامه دارم . ابن صباغ در هفتم ذىقعدهء سال 855 بمرد و در معلاة دفن شد . خداوند از گناه او و مادر گذرد . »
از احمد بن عبد القادر عجيلى شافعى نقل شده است كه از وى در كتاب ذخيرة المال فى مسأله الخنثى به تعظيم از ابن صباغ ياد كرده است . همچنين از جماعتى از دانشمندان نقل شده است كه آنان به روايات وارد شده در فصول المهمه اعتماد مىكردند . كسانى همچون عبد الله بن محمد مطيرى مدنى شافعى ، از فرقه نقشبنديه در كتاب رياض الزاهرة و نور الدين على سمهودى در جواهر العقدين و برهان الدين على حلبى شافعى در سيرهء حلبى و عبد الرحمن صفورى در زينة المجالس و . . . از اين شمارند .
در فصول المهمة ، فصل دوازدهم آمده است : در ذكر ابو القاسم حجت و خلف صالح فرزند ابو محمد حسن الخالص امام دوازدهم و تاريخ ولادت و دلايل امامت و ذكر گوشهاى از اخبار مربوط به او و غيبتش و مدت حكومت و ذكر لقب و كنيه آن حضرت و ديگر امورى كه به نحوى به آن حضرت مربوط است . آنگاه وى برخى از روايات رسيده در اين باره را نقل كرده و پس از آن گفته است : وى در نيمهء شعبان سال 255 هجرى در سر من راى به دنيا آمد .
اما نسب وى از سوى پدر و مادر چنين است : ابو القاسم محمد الحجة بن حسن الخالص بن على الهادى بن محمد الجواد بن على الرضا بن موسى الكاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن على زين العابدين بن حسين الشهيد بن على بن ابى طالب رضى الله عنهم .
اما مادرش كنيزى به نام نرجس بود كه گفتهاند بهترين كنيز بوده است . از وى به اسامى ديگرى نيز ياد شده است . ابن صباغ در ادامهء اين فصل آورده است كه مهدى در سال 276 هجرى غيبت كرده است . سپس گويد : اين اندكى بود از اخبارى كه دربارهء امام دوازدهم به ما رسيده بود . روايات در اين باره فراوان است و اخبار معروف كه محدثان آنها را در
سيره معصومان ( فارسي ) — صفحة 342
مساهمون: على حجت كرمانى
ص٣٤٢