امام رضا ( ع ) به حمام رفت و پس از آنكه از حمام بيرون آمد براى وى طبقى از انگور آلوده به زهر آوردند كه در دانههاى آنها سوزنهاى زهرآلود نهاده بودند ، كه در ظاهر نشان نمىداد .
امام نيز از آن انگور تناول كرد و پس از مدتى بدرود حيات گفت .
روايت ديگرى گوياى آن بود كه امام ( ع ) به وسيلهء زهرى كه در انار بود به شهادت رسيد .
اما آنچه سبط بن جوزى گفته بود ، مبنى بر آنكه مأمون آن حضرت را مسموم نكرد زيرا بر مرگ امام نوحه و زارى به راه انداخت و اندوهگين شد و . . . چندان صحت ندارد . زيرا از زيركى مأمون بعيد نيست كه امام را مسموم ساخته باشد و آنگاه براى رفع اتهام از خود ، كه در آن هنگام نيز شايع شده بود ، به گريه و زارى بپردازد . از اين گذشته گريه و زارى و اندوه مأمون در عزاى امام كه خود ناشى از شناخت وى از فضايل امام ( ع ) بود با ارتكاب به قتلى كه علت آن ترس از بيرون رفتن خلافت از دستش مىبود ، هيچ منافاتى ندارد .
نگارنده : مىتوان احتمال داد كه مأمون آن حضرت را در اثناى بيمارىاش مسموم كرده باشد . از قراين ظاهرى نيز مىتوان چنين دريافت كه چون مأمون متوجه شد كه با بيعت مردم بغداد با ابراهيم بن مهدى خلافتش دچار مشكل و از هم گسيختگى شده و اين امر به خاطر بيعت وى با امام رضا ( ع ) به عنوان ولى عهد حادث گشته و مردم نيز اين تصميم را به فضل بن سهل نسبت مىدادند ، و از طرفى فضل هم اخبار مربوط به ناآرامى مملكت را ، از ترس همين نسبت نادرست و ديگر مقاصد درست يا نادرست خود ، از مأمون پنهان مىكرده همهء اين عوامل باعث شد كه وى از سقوط خلافتش بيمناك شود . لذا انديشيد كه جز با كشتن فضل و رضا ( ع ) نمىتواند مخالفان و انتقادگران از خويش را از مخالفت بازدارد . از اين رو فضل را در حمام سرخس از پاى در آورد و امام رضا ( ع ) را به وسيله دادن زهر شهيد كرد .
اگر مانند علامه مجلسى بگوييم كه بيعت مأمون با امام رضا ( ع ) از روز نخست از روى حيله و نيرنگ بوده يا بگوييم كه مأمون از روى حسن نيت امام رضا ( ع ) را به ولى عهدى خود تعيين كرد ، در اين دو صورت هم مسموم ساختن امام رضا ( ع ) توسط مأمون بعيد نيست . زيرا چه بسا اوضاع و شرايطى پيش آيد كه نيتها دستخوش دگرگونى شوند . مانند زايل شدن حكومت كه چه بسيار بدين خاطر پادشاهان فرزندان و برادرانشان را كشتهاند . انگيزهاى كه مأمون را به كشتن فضل واداشت همان بود كه وى را به مسموم ساختن حضرت رضا ( ع ) برانگيخت . كشته شدن فضل توسط او ، كه هيچ ترديدى در آن نيست ، دور بودن اين احتمال كه وى امام رضا ( ع ) را مسموم ساخته منتفى مىسازد به خصوص كه در اين باره روايات و اقوال مورخان فراوان است و چنان اين امر شهرت يافته كه حتى شاعران نيز بدان متذكر شدهاند . مثلا ابو فراس
سيره معصومان ( فارسي ) — صفحة 212
مساهمون: على حجت كرمانى
ص٢١٢