سيره معصومان ( فارسي ) — صفحة 767

مساهمون: على حجت كرمانى

ص٧٦٧

جهانى دوم ، از اروپا به دمشق بازگشت و در محفلى كه جمعى از دانشمندان در آن شركت داشتند ، وارد شد . در آن محفل سخن از نهج البلاغه به ميان رفت . يكى از حاضران گفت : نهج البلاغه از كلام على نيست بلكه آن را به على بسته‌اند . ديگر حاضران نيز با اين سخن روى موافق نشان دادند . شكيب ارسلان سكوت كرده بود . حاضران نظر وى را در اين مورد پرسيدند . او پاسخ داد : اگر نهج البلاغه جعلى باشد ، جاعل آن كيست ؟ آيا شريف رضى است ؟ پاسخ دادند : آرى . شكيب ارسلان گفت : اگر شريف رضى اين نهج البلاغه را ميان چهل كس تقسيم مىكرد ، هيچ كدام آنها نمىتوانستند حتى خطبه‌اى كوچك يا يك جمله از جملات آن را بياورند . نهج البلاغه بدون هيچ شك و ترديدى از سخنان امير المؤمنين على بن أبي طالب است . اما آنچه باعث شك و ترديد شما دربارهء آن كتاب مىشود اشتمال اين كتاب است بر قدح و ايراد به صحابه‌اى كه در نگاه مردم مقدس هستند . براى اسناد نهج البلاغه به على ( ع ) مىتوان از كلام آن حضرت بر آن شواهدى اقامه كرد . سخنانى كه از آن حضرت در نهج البلاغه آمده ، همچون ديگر سخنان على ( ع ) است . چنان كه دربارهء كلام وى گفته شده است : سخن او پس از سخن پيامبر ، فوق كلام مخلوق و دون كلام خالق است . و در اين باره ، به جز آنان كه در خورشيد درخشان ترديد مىكنند ، كس ديگرى شك نكرده است . گروهى از نويسندگان معاصر ، به پيروى از گفتار برخى از مستشرقين كه تنها قصد آنها شك در هر اثر اسلامى است ، وجوهى را دستاويز خود قرار داده‌اند و اين كتاب را زير علامت سؤال كشيده‌اند . ما نيز در اينجا برخى از ايرادات آنها را مطرح مىكنيم و به آنها پاسخ مىگوييم : 1 . سخنانى كه از حضرت على ( ع ) در نهج البلاغه ذكر شده ، بدون سند است . پاسخ : شريف رضى ، چون از دانشمندان ثقه و درست كار است ، پذيرش سخن او كه اين گفته‌ها را از ميان كتب علماى معتبر اخذ كرده ، واجب و حتمى است . البته مقصود رضى از جمع‌آورى اين سخنان ، اخذ احكام شرعى و مسائل حلال و حرام نبوده است تا نيازمند به ذكر اسناد آنها باشد ، بلكه وى در نظر داشته سخنانى از آن حضرت را كه از فصاحت و بلاغت حظ وافرى داشته و داراى مضامين بلندى بوده‌اند برگزيند تا به خوانندگان آن كتاب بهره‌اى رسانده باشد . و اگر شريف رضى مىدانست زمانى خواهد آمد كه برخى از مردم دربارهء نهج البلاغه به ترديد بيفتند و در آن ادعاى ركاكت بكنند و به خاطر نشناختن گردآورندهء آن ، كتاب را به كس ديگرى نسبت دهند بىشك سلسله اسناد گفتار على ( ع ) و نيز فهرست كتبى را كه كلام آن حضرت را از آنها انتخاب كرده بود ، چنان كه به برخى از آنها نيز اشاره كرده است ، عنوان مىكرد .