آنان نبردى سخت روى داد كه در نتيجه سپاه علويان شكست خورد و شخص محمد بن زيد جراحات بسيارى برداشت و در اثر همان زخمها چند روز بعد در سال 287 ، از دنيا رفت .
پسر وى به نام زيد بن محمد در ميدان جنگ به اسارت درآمد و او را به نزد اسماعيل سامانى بردند . اسماعيل او را مورد اكرام خود قرار داد و براى او گشايش و آسانى گرفت . سر محمد را نيز به محضر اسماعيل در بخارا بردند و بدن او را در جرجان ، در كنار قبر محمد بن صادق ديباج ، به خاك سپردند . ابن طاووس در فرحة الغرى گويد : محمد بن زيد الداعى در روزگار خلافت معتضد عباسى ، قبر شريف على ( ع ) را ساخت .
معتضد در سال 279 به خلافت رسيد و در سال 289 از دنيا رفت . محمد بن أبي طالب در زينة المجالس نوشته است : تا آنكه داعيان ، يعنى حسن و محمد ، فرزندان زيد بن حسن خروج كردند . پس محمد فرمان داد تا قبرهاى امير المؤمنين ( ع ) و ابو عبد الله حسين ( ع ) را تعمير كنند و بر آنها بنايى بسازند . محمد بن طحال نيز از جمله كسانى است كه از بنايى كه محمد بن زيد علوى بر قبر امير المؤمنين ساخته ، ياد كرده است .
برخى از اخبار گوياى آن است كه كسى كه آن بنا را بر روى قبر امير المؤمنين ساخته ، حسن بن زيد ملقب به داعى كبير ، برادر محمد بن سابق الذكر ، است كه در سال 250 ه در طبرستان به فرمانروايى رسيد او در سال 270 ه به دست مرداويج ديلمى به قتل رسيد . پيش از اين نيز در ذيل روايت داود عباسى كه گفته شد وى آن صندوق را بر قبر امير المؤمنين گذارده بود و ابو الحسن بن حجاج گفت : ما اين صندوق را كه حديث لطيف آن بيان شد ، ديدهايم . اين واقعه ، پيش از زمانى است كه حسن بن زيد بر قبر آن حضرت ديوارى ساخته بود و نيز آنچه در ذيل حديث ابن شجرى ، كه به زودى به آن اشاره خواهيم كرد ، سخن رفته پيش از ساختن بنايى بوده كه حسن بن زيد بن محمد بن اسماعيل بن حسن بن زيد بن حسن بن على بن أبي طالب معروف به داعى خارجى در طبرستان ، آن را ساخته است .
بعيد نيست كه اين اشتباه از جانب نساخ يا برخى از مؤلفان صورت گرفته باشد . بدين ترتيب كه نام محمد را به نام برادرش حسن تبديل كردهاند . يا آنكه حسن ، براى بار نخست بنايى بر قبر ساخته بوده است و سپس برادرش محمد دوباره آن را ساخته و دژى براى آن درست كرده كه هفتاد طاق داشته است . و پس از اين اقدامات ديگرى در آن انجام شده است .
از جمله كسان ديگرى كه اين قبر را عمارت كردهاند عمر بن يحيى بن حسين بن احمد بن عمر ، مقتول در سال 250 ه ، ابن يحيى بن ذى الدمعه بن زيد بن على بن حسين بن على بن أبي طالب است ، در مستدركات وسايل الشيعة آمده است : عمر بن يحيى كسى بود كه خداوند به دست او حجر الاسود را ، كه به وسيلهء قرامطه در هنگام هجوم به مكه در سال 323
سيره معصومان ( فارسي ) — صفحة 755
مساهمون: على حجت كرمانى
ص٧٥٥