از نور كجا بهره برد ديدهء اعمى و روايت شده است كه آن حضرت عليه السّلام در بعض از ايام به نماز قيام نموده بودند ناگاه در اثناء نماز از هوش رفتند ، و چون به هوش آمدند جماعتى از سبب بيهوشى ايشان پرسيدند ، پس آن حضرت در جواب فرمودند كه : « من تكرار اين آيهء كريمه مىكردم تا آنكه آن را از قائلش شنيدم » . بعض از عارفين گفتهاند كه : زبان معجز بيان امام جعفر صادق عليه السّلام در آن وقت مثل شجرهء طور بوده است در وقت گفتن :
إِنِّي أَنَا اللَّهُ
. « 1 » و چه خوش گفته است شيخ محمود شبسترى :
روا باشد أَنَا اللَّهُ از درختى * چرا نبود روا از نيكبختى
پنجم - آنكه عبادت چون في نفسه متضمّن مشقّت و كلفت است ، و از آداب محبّ آنست كه در حضور محبوب تحمّل مشقّت عظيم نمايد بر نهجى كه عشر از عشير آن را در غيبت متحمّل نتواند شد ، و ازين ممرّ مطلقا مكدر نباشد بلكه مىبايد كه حاصل نشود محبّ را به سبب عزّ حضور مگر نهايت ابتهاج و غايت سرور ، بدين سبب حضرت عزت مقارن ساخت عبادت خود را به لفظى كه مشعر است به حضور او و نظر او - جلّ شأنه - به سوى عابد كه آن ضمير خطاب است در
إِيَّاكَ نَعْبُدُ
تا حاصل آيد به سبب اين مقارنت تدارك آنچه متضمّن كلفت است ، و جبر شود به آن آنچه لازم مشقّت است ، و اتيان كند عابد آن را به نوعى كه عارى از كلال و خالى از فتور و ملال و مقرون به تمام نشاط و نهايت انبساط بوده باشد .
ششم - آنكه حمد را چنانچه محقّقين گفتهاند : اظهار مزايا و افزونيهاى محمود است بر غير ، پس مادام كه اغيار را در نظر سالك وجودى هست هر آينه ظاهر مىسازد كمالات محبوب را بر ايشان و ذكر مىكند مزاياى مطلوب را نزد ايشان ، و اما گاهى كه رجوع كرد امر او و ترقى نمود حال او به سبب ملازمت اذكار و ملاحظهء آثار به سوى ارتفاع استار و اضمحلال جميع اغيار نمىماند سواى معبود به حق و جمال
هامش
( 1 ) سورهء طه : 20 - آيهء 14 . و در قرآن : انّنى است .