ستايش يا سرزنشاند ، خود بر سه دستهاند : دسته اول افعالى هستند كه در آنها انسان مىبايد از بدنش به عنوان ابزار استفاده كند ؛ مثل ايستادن ، نشستن ، سوار شدن ، نگاه كردن و شنيدن .
دسته دوم عبارتند از عوارض نفس مثل شهوت و لذت و شادمانى و خشم و ترس و اشتياق و مهربانى و چيزهايى از اين دست كه به اينها شبيه است و دسته سوم تميز و تشخيصهايى است كه به وسيلهء ذهن انجام مىشود . اين سه دسته احوال و افعال ، امورى هستند كه انسان در هيچ زمانى از زندگى خود از آنها خالى نيست يا لااقل برخى از آنها براى او وجود دارد . و براى هريك از اين امور انسان يا مورد ستايش قرار مىگيرد يا مورد سرزنش .
وقتى كارهاى او زشت ( قبيح ) باشند ، او مورد مذمت و سرزنش قرار مىگيرد و وقتى كارهايش زيبا ( جميل ) باشند ، حمد و ستايش جزاى اوست . و عوارض نفسانى او مادام كه ناسزا باشند ، او مورد مذمت قرار مىگيرد و اگر سزاوار باشند ، او مورد ستايش واقع مىشود . و وقتى تميز ذهنى او فاسد يا نادرست باشد ، او مورد مذمت قرار مىگيرد .
نيكويى تشخيص ذهنى براى انسان دو چيز را پديد مىآورد يا اعتقاد حق يا قدرت تميز در مورد امورى كه براى انسان رخ مىدهد و فساد و نادرستى تميز ذهنى عبارت است از اينكه انسان در مورد امورى كه با آنها مواجه مىشود نتواند حق يا باطل بودن آنها را تشخيص دهد .
اكنون بر ما است كه بيان كنيم چگونه مىتوانيم افعال جميله داشته باشيم و عوارض نفسانى خود را چنانكه سزاوار است بسازيم و از چه راهى براى ما جودة تميز و نيكويى تشخيص حاصل مىشود .
تحصيل السعادة والتنبيه على سبيل السعادة ( سعادت از نگاه فارابى ) ( فارسى ) — صفحة 86
مساهمون: أبو نصر الفارابي
ص٨٦