استوار مىساخت ، و خدا داناى حكيم است نيز نزديك به معناى بالا است .
متشابه در آيه شريفه
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ . . .
( زمر / 23 ) خدا زيباترين سخن را [ به صورت ] كتابى متشابه ، متضمن وعده و وعيد نازل كرده است . . . به معناى همانند و يكسان بودن است .
بنابراين معنى ، همهء آيات قرآن متشابه است . آيه
وَ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ نَباتَ كُلِّ شَيْءٍ . . .
وَ جَنَّاتٍ مِنْ أَعْنابٍ وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُشْتَبِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ . . .
( انعام / 99 ) و اوست كه از آسمان ، آبى فرود آورد ، پس به وسيله آن از هر گونه گياه . . . و باغهاى از انگور و زيتون و انار - همانند و غير همانند - برآوريم . . . نزديك به همان معنى است « 1 » .
هرچند « تشابه » در آيهء
قالُوا ادْعُ لَنا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنا ما هِيَ إِنَّ الْبَقَرَ تَشابَهَ عَلَيْنا وَ إِنَّا إِنْ شاءَ اللَّهُ لَمُهْتَدُونَ
( بقره / 70 ) گفتند : « از پروردگارت بخواه ، تا بر من روشن گرداند كه آن چگونه [ گاوى ] باشد .
زيرا [ چگونگى ] اين ماده گاو بر ما مشتبه شده ، [ ولى با توضيحات بيشتر تو ] ما إن شاء الله حتما هدايت خواهيم شد به آيهء هفت آل عمران و معنى اصطلاحى نزديك است ، و نيز « تشابه » در رعد / 16 و « تشابهت » در بقره / 118 به همين معنى است .
با كنار هم گذاشتن سه آيه اصلى مورد بحث و با استناد به آيه يك سوره هود ، كه خداوند همه قرآن را محكم خواند - مراد از احكام ، اين است كه تمام آياتش داراى نظمى متقن و بيانى قاطع و محكم است و با استناد به آيهء 23 سورهء زمر كه سراسر آن را متشابه خواند ، مقصود آن است كه همه آياتش در نظم و بيان و دارا بودن بالاترين درجه اتقان و احكام و برى بودن از هر گونه نقطه ضعف ، شبيه به هم است و با استناد به آيهء هفت سوره آل عمران ، منظور از احكام محكمات ، صراحت و اتقان اين آيات است و مراد از تشابه ( در مقابل محكم ) آن است كه آيات متشابه به گونهاى است كه مقصود از آن براى شنونده روشن و سريع نيست ؛ بلكه مردد است كه مراد آن چيست و اين ترديد تنها وقتى بر طرف مىشود كه به آيات محكم بازگردد و معناى آن را مشخص سازد ، در نتيجه همان آيات متشابه نيز ، به صورت محكم درمىآيد . بر اين اساس ، آيات محكم به خودى خود محكم است و آيات متشابه به وسيله آيات محكم ، محكم مىشود « 2 » .
هامش
( 1 ) . ونك : بقره 2 / 25 ؛ انعام 6 / 141 .
( 2 ) . طباطبايى ، 3 ، 21 .