در سدههاى يازدهم ، دوازدهم و سيزدهم ، به سان سه سدهء پيشين ، آثار اين دانش ، اندك است . سه عنوان تنها با ذكر نام و پنج نسخه خطى و يك اثر چاپى ، كارنامه آن است .
در ميان معاصران ، از سه عنوان تنها نامى باقى است و هشت اثر به چاپ رسيده است .
ناشناختهها ، سه نسخهء خطى و سه تأليف انتشار يافته به اين علم عرضه داشتهاند .
فهرست تأليفات محكم و متشابه
آثار اين علم در دو فهرست جداگانه متشابه معنوى و متشابه لفظى ترتيب يافته است . هرچند به دليل دسترس نبودن برخى آثار ، تعيين نوع آن آسان نبود . اين دسته غالبا در تشابه لفظى قرار گرفت .
2 . فهرست آثار متشابه معنوى
الف . فهرست تأليفات با سير تاريخى
بيان ما ضلّت به الزنادقة في متشابه القرآن « 1 » ، احمد بن حنبل ابو عبد الله ( 241 ق ) .
خطى ، ظاهريه ، 7659 ( در يك مجموعه ) .
توضيح المشكل في القرآن « 2 » ، غسّانى سعيد بن محمد بن صبيح ابن حدّاد ( 302 ق ) .
بخشى از نسخه خطى ، مسجد قيروان .
متشابه القرآن « 3 » ، جبّايى محمد بن عبد الوهاب ابو على ( 303 ق ) .
كتاب التنزيه و ذكر متشابه القرآن « 4 » ، حسن بن موسى نوبختى ( 310 ق ) .
المتشابه « 5 » ، خلّال احمد بن محمد قاضى ابو عمر ( 311 ق ) .
المشكل في معاني القرآن « 6 » ، ابن انبارى محمد بن قاسم ( 328 ق ) .
متشابه القرآن « 7 » ، قاضى القضاة عبد الجبار بن احمد معتزلى ( 415 ق ) .
به كوشش عدنان زرزور ، قاهره ، 1389 ق / 1969 م .
هامش
( 1 ) . زركشى ، 2 / 197 ؛ صفار ، 607 .
( 2 ) . زركشى ، 1 / 203 ؛ على شواخ ، 4 / 198 .
( 3 ) . ابن نديم ، 56 ؛ زركشى ، همانجا ؛ صفار ، 610 .
( 4 ) . بغدادى ، ايضاح ، 2 / 283 ؛ زركشى ، 2 / 197 ؛ على شواخ ، 4 / 201 ؛ مهدوى راد ، 38 - 39 .
( 5 ) . ابن نديم ، 214 ؛ زركشى ، همانجا .
( 6 ) . زركشى ، همانجا ؛ مهدوى راد ، 41 - 42 .
( 7 ) . زركشى ، 2 / 198 ؛ صفار ، 603 ؛ على شواخ ، 4 / 203 ؛ مهدوى راد ، 52 - 53 .