و اما قول آن حضرت ( امام صادق عليه السلام ) : زاد و توشه ، مقصود توانايى و ثروت بنده است براى اجراى فرمان الهى ، و اين است معناى آيهء
« ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ . . . »
« 1 » مگر نمىبينى كسانى هزينه مسافرت حج را ندارند ، عذرشان پذيرفته است ، و حجت را براى كسانى كه امكانات دارند و هزينه سفرشان فراهم است و مركب سوارى در اختيارشان براى حج و جهاد و نظاير اينها دارند ، تمام دانسته است . و همچنين عذر تهى دستان را پذيرفته است و حقى براى آنها در دارايى ثروتمندان مقرر فرموده است ، مىفرمايد :
« لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ . . . »
« 2 » بايد آنها را معاف دارند و به ايشان دستور آمادگى نسبت به آنچه توانايى ندارند و يا دارند ، نداده است . و اما سبب مهيّج و انگيزهء عمل ، در سخن امام صادق عليه السلام ، مقصود آن حضرت نيّتى است كه انسان را به سمت اعمال و خواستههاى او برمىانگيزد كه محل احساس آن دل است ، هر كس يك عمل دينى را انجام دهد در حالى كه دل به آن توجه ندارد ، خداوند هيچ عملى اين چنين را از او پذيرا نيست مگر با صدق نيّت . از اين رو خداوند از حال منافقان گزارش داده ، مىفرمايد :
« يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ ما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يَكْتُمُونَ »
« 3 »
سپس براى سرزنش مؤمنان ، اين آيه را بر پيامبرش صلى الله عليه و آله و سلم نازل فرمود :
هامش
( 1 ) - توبه / 91 : بر نيكوكاران راه مسئوليتى نيست .
( 2 ) - بقره / 273 : بايد براى كسانى ( انفاق شما ) باشد كه در راه خدا محصور شدهاند و نمىتوانند بجايى سفر كنند .
( 3 ) - آل عمران / 167 : آنها را به زبان چيزى مىگويند كه در دل ندارند ، ولى خداوند به چيزى كه منافقان كتمان مىكنند آگاهتر است .