عقلى كه خداوند داده است بر ديگر مخلوقات مسلّط فرموده ، تا بدانها امر و نهى نمايند ، و همگان مسخّر فرمان اويند ، چنان كه خداى متعال مىفرمايد :
« كَذلِكَ سَخَّرَها لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى ما هَداكُمْ »
« 1 » و نيز فرموده است :
« وَ هُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَها »
« 2 » و فرموده است :
« وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَكُمْ فِيها دِفْءٌ وَ مَنافِعُ وَ مِنْها تَأْكُلُونَ * وَ لَكُمْ فِيها جَمالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَ حِينَ تَسْرَحُونَ * وَ تَحْمِلُ أَثْقالَكُمْ إِلى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بالِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنْفُسِ »
« 3 » و از اين رو آدميان را به پيروى از طاعت خود دعوت كرد كه او را بر ديگران به درستى خلقت و كمال عقل و معرفت برترى داد و به دنبال توانى كه به وى بخشيده است نسبت به آن مقدار مكلّف ساخت و فرمود :
« فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ اسْمَعُوا وَ أَطِيعُوا »
« 4 » و اين سخن خدا :
« لا يُكَلِّفُ اللَّهُ
نَفْساً إِلَّا وُسْعَها »
« 5 » و اين كلام خدا :
« لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا ما آتاها
« 6 » و در آيات بسيار ديگر و چون از كسى يكى از حواسش را بگيرد كار آن حس را از
هامش
( 1 ) - حج / 36 : اين چنين مسخر كرد آن را براى شما تا خدا را در برابر اين راهنمايى كه كرده تكبير گوييد .
( 2 ) - نحل / 14 : و اوست كه دريا را براى شما رام كرده ، تا گوشت تازهاى از آن بخوريد و زيور برآوريد ، برتن كنيد !
( 3 ) - نحل / 8 : چهارپايان را براى شما آفريده است تا از پشم و كرك آنها براى دفع سرما و منافع ديگر استفاده كنيد و از آنها بخوريد ! و براى شما در وجود آنها زيبايى است موقعى كه به هنگام شب از چرا برگردند ، و يا صبحگاه به چرا بيرون روند و بارهاى سنگين شما را كه جز به مشقّت نتواند از شهرى به شهر ديگر ببريد ، آنها به دوش بكشند !
( 4 ) - تغابن / 16 : تا مىتوانيد از خدا بپرهيزيد و گوش فرا دهيد و از او اطاعت كنيد .
( 5 ) - بقره / 286 : خداوند كسى را جز به مقدار توانائيش تكليف نفرمايد .
( 6 ) - طلاق / 7 : خداوند جز آنچه را كه به انسان - توان انجام آن را - داده است تكليف نكند .