وى نخواهد ، چنانچه مىفرمايد :
« لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ . . . »
« 1 » از كسانى كه داراى اين وصف باشند ، جهاد و هر عملى را كه بدون داشتن چشم و پا انجام نمىگيرد از آنها برداشته شده است و همچنين حج و زكات را به شخص مالدار واجب كرده ، زيرا كه توانايى آنها را به وى داده است ، اما بر فقير نه زكات را واجب كرده است و نه حج را ، از اين رو مىفرمايد :
« وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا »
« 2 » و دربارهء ظهار « 3 » مىفرمايد :
« وَ الَّذِينَ يُظاهِرُونَ مِنْ نِسائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِما قالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ
. . .
فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعامُ سِتِّينَ مِسْكِيناً »
« 4 » همهء اينها دليل آن است كه خداى تبارك و تعالى بندگانش را مكلّف نساخته است مگر به آن چيزى كه قدرت انجام آن را به ايشان - به وسيلهء نيروى عمل - مرحمت كرده است و از نظاير آن نيز با وجود توانايى نهى فرموده است ، اين است معناى سلامتى و تندرستى .
و اما آزادى راه ، عبارت از اين است كه مانعى نباشد تا جلوى راهش را بگيرد و از عمل كردن به دستور خدا او را بازدارد . و اين است معناى سخن وى دربارهء كسى كه ناتوان است و از عمل به دستور خدا بازداشته شده و درمانده است و راهى براى انجام كار ندارد ، همام
هامش
( 1 ) - بر شخص نابينا و بر افراد لنگ حرجى نيست .
( 2 ) - آل عمران / 91 : حق خداوند بر عهدهء مردم است ، حج خانه بر هر كسى كه توان آن را داشته باشد .
( 3 ) - ظهار ، اصطلاح فقهى است ، در مورد كسى كه به زنش بگويد « ظهرُكِ كَظَهرِ امّى » اين زن بر او حرام مىشود مگر توبه كند و كفارّه دهد . كه تفصيل آن در كتابهاى فقهى آمده است - م .
( 4 ) - مجادله / 4 و 5 : و آن كسانى كه زنان خود را اظهار كنند و بعد از گفتهء خود پشيمان شوند ، بايد بندهاى را آزاد سازند . تا آنجا كه مىفرمايد : اگر نتوانند بايد شصت مسكين را اطعام كنند .