بِكَلِماتٍ »
« 1 » و اين آيه :
« وَ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَ لكِنْ لِيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ »
« 2 »
كه هر چه در قرآن مجيد به لفظ « بَلْوى » آمده است و اين آيه با آن آغاز شده است به معناى آزمايش است ، و نظاير اينها در قرآن زياد است و همهء اينها دربارهء اثبات امتحان و آزمايش است . براستى كه خداوند متعال مردم را بيهوده نيافريده و آنان را به خود وانگذارده است و حكمت خويش را بازيچه قرار نداده است ، از اين رو مىفرمايد :
« أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً »
« 3 » بنابراين اگر كسى بگويد : مگر خداى متعال آيندهء بندگانش را نمىدانست كه آنها را آزمايش مىكند ؟ در پاسخ مىگوئيم : چرا ، آزمايش نكرده مىداند كه آنان چه خواهند كرد ، و همين است تفسير كلام خداى تعالى كه مىفرمايد :
« وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ »
« 4 » با وجود اين خداوند ، آنها را مىآزمايد تا عدالت خويش را به آنها نشان دهد ، و آنها را پيش از انجام كار بد و نافرمانى شان بدون دليل عذاب نكند از اين رو خود فرموده است :
« وَ لَوْ أَنَّا أَهْلَكْناهُمْ بِعَذابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقالُوا رَبَّنا لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولًا »
« 5 » و نيز مىفرمايد :
« ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا »
« 6 » و نيز
هامش
( 1 ) - بقره / 123 : و آنگاه كه خداوند ابراهيم را به كلماتى چند آزمود .
( 2 ) - محمّد / 5 : اگر خداوند مىخواست از آنان انتقام مىگرفت ولى براى اينكه شما را به وسيلهء يكديگر بيازمايد !
( 3 ) - مؤمنون / 110 : آيا گمان مىبريد كه شما را بيهوده آفريديم ؟
( 4 ) - انعام / 28 : و اگر برگردند به همان كارى برگشتهاند كه نهى شده بودند .
( 5 ) - طه / 134 : اگر پيشتر آنان را به وسيلهء عذاب نابود مىكرديم ، مىگفتند پروردگارا چرا براى ما پيامبرى نفرستادى ؟
( 6 ) - اسراء / 15 : ما تا پيامبرى را نفرستيم قومى را عذاب نمىكنيم .