در دنبال اين تفسير قرار داده شد .
17 . رسالهء وجود [ * ]
اين رساله از رسايلى است كه بعضي از فهرست نگاران « 106 » از صدرا دانستهاند ، ليك به اطمينان مىتوان اذعان داشت كه اين رساله از صدرا نيست . زيرا أولا از
شرح
[ * ] بحث وجود « 1 » كه در واقع موضوع حكمت به معنى أخص ويا فلسفه است از دشوارترين مباحث عقلي است . در بدو نظر اگر چه ثبوت وجود امرى بسيار بديهي مىنمايد ولكن فهم كنه وحقيقتش بسى دشوار وحتى محال است . أكثر مباحث أمور عامهء فلسفه پيرامون عوارض ولواحق اين وجود است ، ولكن چند بحث را بايد سرآمد وشاخص اين بحثها دانست . مسائل : اصالت وجود يا ماهيت ، اشتراك وجود ، وحدت وجود ، وجود ذهني ، جعل . فهم واستدلال در اين مسائل به نحوى ارتباط به هم دارند كه شايد جدا كردن آنها در واقع امرى محال باشد ، زيرا شيوهء برداشت از هر مسأله درست فهم از مسأله ديگر را دگرگون مىكند ، مثلا اگر ما قائل به اصالت ماهيت واشتراك لفظي وجود شويم نمىتوانيم قائل به وحدت وجود باشيم ، وحتى نحوهء برداشت از وجود ذهني وجعل نيز بر مذهب معهود نخواهد بود ، وبه نظر ما منشأ اين پيچيدگى از ناحيهء نحوهء ارتباط واجب با ممكن آغاز شده است . « 2 » زيرا اگر ما قائل به سنخيّت علت ومعلول باشيم
هامش
( 1 ) از دير باز حكماى ما عنايت هاصى به دقت در مسأله وجود داشته اند ورسالات مستقلى دربارهء آن نوشته اند كه مى توان از رسالهء وجود مير سيد شريف جرجانى ، مير سيد على همداني ، محقق دشتكى نام برد ، وجا دارد كه اين رسايل در مجموعه اى گردآورى شده ومورد تجزيه وتحليل قرار گيرد .
( 2 ) صدرا پس از نقل قول اعلام صوفيه پيرامون وحدت وجود به نقد آراء علاء الدولة سمنانى در حواشي " فتوحات " پرداخته ولكن نحوهء برداشت صدرا پس از أو نيز مورد انتقاد واقع شده است ، چنانكه علامهء مدقق ملامهدى نراقى در كتاب " قرة العيون " به نقد تصحيحات وتوجيهات صدرا براي شيخ أكبر ابن عربى پرداخته است . در أصل تحقيق نبايد مخفى بماند كه حكماى متأخر از صدرا به طور يكجا آراء أو را در ظرايف مسائل وجود قبول ننموده اند وحتى بر أو تر كتازى نير نموده اند . براي نگرش صدرا به مباني وحدت وجود رجوع شود به " أسفار " ج 2 ، ص 299 - 339 .