تحققى وجود مزاج وعناصر چهارگانه وكيفيتهاى چهارگانه رد گرديده ومخدوش شده است ، لكن شيوهء استدلال وموشكافيهاى عقلي آن درخور تحسين ودقّت است .
مأخذ تصحيح : در تصحيح اين رساله از تنها نسخهء مورد دسترس آن در كتابخانهء آستان قدس رضوى شماره 634 برده شده وچون رساله مشحون از اغلاط رسم الخطّى وحتّى مفهومي بود از شيوهء تصحيح قياسي استفاده گرديد ودر جاى جاى آن از « أسفار » بهره وافرى گرفتيم . « 100 »
16 - 15 . تفسير سورهء توحيد
اين رساله از آثار منسوب به صدر المتألهين است وغير از اظهار كاتب ووجود آراء موجود در آن ، دليلي بر انتساب آن به صدرا وجود ندارد . در فهارس نسخ خطى دو تفسير سورهء توحيد به صدرا منتسب شده است يكى در كتابخانهء مدرسهء سپهسالار كه تفسيري مختصر وناقص است ، وديگرى در كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى كه تفسيري نسبة مبسوطتر وكامل است .
در سير تفسير در تاريخ اسلام ، بظاهر اولين تفسير عقلي مستقلّ كه از سوره توحيد به ما رسيده است تفسير شيخ الرئيس « 101 » مىباشد كه تفسيري بر مذاق عرفانى است ووجود مطالب آن با ذوق مشّايى شيخ در نظر محقّقان مايهء حيرت وتحيّر شده است . در هر حال پس از مدّتى مضامين اين تفسير مورد نقد وبررسى وتحليل ملّا جلال دوانى قرار گرفته است ، وشايد بتوان تفسير سورهء توحيد دوانى را
هامش
( 100 ) - گويند نسخهاى از اين رساله در كتابخانهء أستاذ فقيد محمود شهابى وجود داشته كه تا زمان اين تحرير از آن اطلاعى به دست نيامده است . ر . ك : نشريهء راهنماى كتاب » .
( 101 ) - مطبوع به حواشي « شرح هدايه » صدرا ص 299 و « رسائل » ابن سينا ، ص 313 .